bwiza.com
Ahabanza » Uwakoraga muri minisiteri y’ingabo yari yasabye u Bufaransa kwitandukanya na Habyarimana bamwima amatwi
Amakuru mashya Politiki

Uwakoraga muri minisiteri y’ingabo yari yasabye u Bufaransa kwitandukanya na Habyarimana bamwima amatwi

Uwahoze ari umukozi wa minisiteri y’ingabo y’u Bufaransa ngo yari yaburiye ubutegetsi bwa perezida Francois Mitterand ku kaga kari kugarije u Rwanda mbere ya Jenoside yakorewe Abatutsi ariko amakuru yatanze arirengagizwa.

Uyu mugabo witwa Pierre Conesa wakoraga mu rwego rwitwa délégation aux affaires stratégiques (DAS) rwa minisiteri y’ingabo, akaba yaratanze umuburo mu nyandiko yanditse mu 1993 iherutse gushyirwa ahagaragara n’ikinyamakuru Le Monde, aho yavugaga ko kwifatanya na guverinoma y’u Rwanda y’icyo gihe k’u Bufaransa byari bikwiye gusubirwamo, nyuma y’umwaka umwe Jenoside yakorewe Abatutsi iratangira.

Mu kiganiro yagiranye na Le Monde, Pierre Conesa yabajijwe igihe yatangiye guhura na dosiye y’u Rwanda, avuga ko byatangiranye n’ishingwa rya délégation aux affaires stratégiques (DAS) nyuma y’intambara yo mu kigobe mu 1991, aho ngo Pierre Joxe wari minisitiri w’ingabo yatekerezaga ko abura ibintu bibiri.

Ku ruhande rumwe ngo akaba yaraburaga urwego rw’ubutasi bwa gisirikare byaje gutuma hashingwa Ubuyobozi bw’ubutasi bwa gisirikare (la direction du renseignement militaire [DRM],) ariko akaba yarashakaga no kugira abajyanama be ku bibazo bikomeye kuko atemeraga neza uwari umugaba w’ingabo. Ibi bikaba byaratumye ashinga DAS agira Jean-Claude Mallet, wari umujyanama wa leta umuyobozi wayo, mu gihe Pierre Conesa yari umwe mu bamwungirije ashinzwe ahantu hari ibibazo.

Ku kijyanye n’ibiro bishinzwe Afurika, Conesa ngo yumvaga hakwiye kwita ku bibazo byagaragaraga ko bishobora kuvuka aho kuba ku bibazo byari bihari. Byabaye ngombwa ko bitandukanya n’amakuru yavugwaga bagahanga amaso imbere bashakisha abantu bazi Afurika nk’umuhanga mu bumenyi bw’isi, Gérard Prunier. Kuva mu 1993, ngo akazi kabo kibanze kuri Somalia n’u Rwanda gakorwa ahanini n’abasirikare n’abahanga mu bumenyi bw’isi.

Nyuma y’impinduka mu butasi bwa gisirkare hamaze gushingwa DRM, Conesa we avuga ko yari ifite umwihariko yo kuba ubutasi bugamije inyungu za gisirikare, Gen Heinrich wahawe kuyiyobora yatangiye kugirana ibibazo n’inshuti ze za kera zo mu mu rwego rushinzwe ubutasi hanze y’igihugu ruzwi nka DGSE, kuko aba batumvaga impamvu yo gushinga DRM bibaza niba hari icyo izakora kubarusha.

Le Monde yakomeje ibaza Pierre Conesa igihe yagaragaje akaga kari kugarije u Rwanda bwa mbere, asubiza ko ikibazo cy’uruhererekane mu buyobozi muri perezidansi cyatumaga hashungurwa amakuru yabaga agenewe perezida umurongo yanyuragamo ugatuma amwe muri aya makuru atagezwa ku biro bya perezida.

Avuga kuri raporo y’ihuriro ry’imiryango mpuzamahanga iharanira uburenganzira bwa muntu, aho mu muhindo mu 1993 iyi miryango yagaragaje ukuntu mu 1992  mu Rwanda habaye ubwicanyi bwakorewe Abatutsi bukozwe na guverinoma ya Habyarimana. Ati: “Ubwo bwicanyi bwasubirwagamo bwari bunteje ikibazo”. Avuga ko byatumye kuwa 10 Mata 1993 yandika inyandiko asaba ko ubutegetsi bw’u Bufaransa bwakwitandukanya n’ubutegetsi bwa Habyarimana kuko ngo nta mpamvu bari bafite yo kubushyigikira usibye ikibazo cya politiki y’u Bufaransa muri Afurika bise syndrome de Fachoda kubera guhangana n’u Bwongereza bitewe n’uko Paul Kagame wari uyoboye FPR yakoreshaga Icyongereza.

Yabajijwe ukuntu ibi byakiriwe, asubiza ko cabinet ya gisivile ya minisitiri w’ingabo yabyakiriye neza ariko cabinet ya gisirikare ikabifata nabi kuko byateje umwuka mubi hagati ye n’abantu benshi bari bashinzwe politiki y’u Bufaransa kuri Afurika.

Conesa avuga ko yibuka inama yagiranye na François Léotard, wari umuyobozi wa cabinet na minisitiri w’ingabo hagiye gushingwa opération Turquoise. Impaka bagiranye na Gen Germanos, wari umuyobozi wa cabinet ya gisirikare zibanze ku kibazo cyabazaga ukuntu iyi operation izashyirwa mu bikorwa, mu gihe ngo umuntu rukumbi wari uzi u Rwanda n’imiterere yarwo wari kuri ayo meza yari Gérard Prunier. Ahantu hambere havaga amakuru ngo akaba ari mu Biro Ntaramakuru by’Abafaransa, AFP. Icyo gihe ngo hakaba hari hagiye gucukurwa icyobo hagati y’itangazamakuru n’abayobozi, kuko itangazamakuru ryakekaga ko iyi operation yari igamije guha ubufasha ubutegetsi bwari burimo gukora jenoside.

Nyuma ya jenoside yakorewe Abatutsi kuwa 24 gashyantare 1995, Pierre Conesa yanditse inyandiko ya kabiri ayiha umutwe ugira uti “Evaluation politico-militaire de la crise du Rwanda”, aho Le Monde yamubajije icyo yari agamije kuri iyi nshuro.

Yasubije ko yari yababajwe no kubona abantu banenze inyandiko ye ya mbere kandi bari bafite uruhare muri politiki yakorwaga mbere ya jenoside nta nkurikizi bagize. Ati: “Birumvikana bari bashyigikiwe na François Mitterrand. Ikibazo cyanjye rero ni: ese abayobozi ba politiki bari bafite uburyo bwo kumenya?”

Avuga ko we n’ikipe ye bongeye gufata inyandiko zose za DGSE, DRM ndetse n’ubutumwa bw’abadipolomate, bakibaza urwego rwariho rwo kumenya amakuru, aho ngo bashakaga kwirinda ishusho y’uko abasirikare ari nabo bafataga ibyemezo bya politiki.

Abajijwe icyo yagezeho, yasubije ko baje kubona ko uruhererekane rw’ubuyobozi muri perezidansi rwahishaga ukuri inyandiko zimwe ntizigere ku biro bya perezida. Akavuga ko cyari ikintu kigomba gutangazwa nubwo umuntu yaba atazi urwego rw’ubwicanyi bwari bugiye kuba. Kuri iyi ngingo akavuga ko urwego rw’ubutasi hanze y’igihugu, DGSE, rwakoze ibyo rwagombaga ngo abantu bite ku kibazo, DRM ikagerageza gato, ariko ngo minisiteri y’ububanyi n’amahanga yo ntacyo yakoze.

Abajijwe uko byagenze kuri iyi nyandiko ya kabiri, avuga ko umuyobozi yanze ko ijya ahagarara.

Abajijwe na none uko abona ikibazo cy’u Rwanda n’uruhare politiki zikigiramo, yasubije ko u Bufaransa bagendera kuri systeme aho inteko ishinga amategeko itabasha kunenga cyane guverinoma. Atanga urugero rw’uko hashinzwe urwego rushinzwe gushaka amakuru mu nteko ishinga amategeko ariko ntihashingwe urwego rushinzwe gukora iperereza kandi rufite ububasha bwo gukora iperereza ryimbitse. Uwahawe kuruyobora, Paul Quilès, yagize umwere perezida Mitterand.

Ngo ubu bushobozi bukeya bw’Abafaransa bwo kwanga ahahise habi bagize ngo ni ikibazo . yongeyeho ko bari gukora amateka azigwa mu by’ukuri gusa nyuma y’imyaka 50 ubwo inyandiko zishyinguye (Zagizwe ibanga) zizaba zashyizwe ahagaragara.

Conesa yabajijwe niba nawe ashyigikiye ko izo nyandiko zigaragaza uruhare rw’u Bufaransa mu byabaye mu Rwanda zashyirwa ahagaragara nk’uko benshi bakomeje kubisaba, asubiza ko abishyigikiye kandi ari ingenzi kuko abashyize mu bikorwa politiki mbi badakwiye guhanwa abafashe ibyemezo bigaramiye.

 

Kanda kuri SUBSCRIBE ujye ubona ibiganiro n’indirimbo bishya

Izindi wakunda

Bwiza.com