bwiza.com
Ahabanza » Impapuro 45,000,000 za gacaca zimaze kubikwa mu buryo bw’ikoranabuhanga – CNLG
Amakuru Politiki

Impapuro 45,000,000 za gacaca zimaze kubikwa mu buryo bw’ikoranabuhanga – CNLG

Nk’uko biteganywa n’itegeko N°09/2007 ryo kuwa 16/02/2007, rigena inshingano, imiterere n’imikorere bya Komisiyo y’Igihugu yo Kurwanya Jenoside (CNLG), CNLG igomba gushyikiriza buri mwaka, Inteko Ishinga Mategeko mitwe yombi, raporo y’ibikorwa byayo ndetse na gahunda y’ibikorwa by’umwaka ukurikiyeho. Ni muri urwo rwego tariki ya 15 Ukwakira 2018, CNLG yashyikirije Inteko Ishinga Amategeko, imitwe yombi,  raporo y’ibikorwa by’umwaka wa 2017-2018 na gahunda y’ibikorwa biteganijwe mu mwaka wa 2018-2019.

Ubwo yagezaga iyo raporo ku bagize Inteko Ishinga Amategeko imitwe yombi, Perezida w’imana y’abakomiseri muri CNLG, Dr Havugimana Emmanuel, yavuzeko ibikorwa bya CNLG mu mwaka wa 2017-2018 byibanze ku gukumira Jenoside no kurwanya ingengabitekerezo yayo, no kubungabunga ibimenyetso bya Jenoside yakorewe Abatutsi.

Raporo CNLG yashyikirije imitwe yombi y’Inteko Ishinga Amategeko ikaba yibanze ku ishyirwa mu bikorwa ry’imyanzuro yafashwe n’inzego kuri raporo ya CNLG mu mwaka wa 2016-2017 ndetse n’ishyirwa mu bikorwa ry’inshingano CNLG ihabwa n’itegeko.

Kubijyanye n’imyazuro yafashwe n’inzego kuri raporo ya CNLG mu mwaka wa 2016-2017, CNLG yagaragaje uko imyanzuro yafashwe n’imitwe yombi y’Inteko Ishinga  Amategeko yagiye ishyirwa mubikorwa.

Ni muri urwo rwego ku birebana no gukora urutonde rw’abahamwe n’icyaha cya Jenoside yakorewe Abatutsi muri buri Karere batarahanwa, CNLG yakozeikusanyamakuru ku batarakoze ibihano bakatiwe n’Inkiko Gacaca. Urutonde rumaze gukorwa ruriho abari mu byiciro bine barimo abatarakoze ibihano batuye ahantu hazwi mu Rwanda 167, abahungiye mu tundi Turere tw’u Rwanda 1072, abatuye ahantu hatazwi 95, n’abahungiye mu mahanga 204.

Urutonde rumaze gukorwa, CNLG yashatse dosiye z’abo bantu kandi biracyakomeza.

Amadosiye 358 kandi yoherejwe mu nzego z’Ubutabera kugira ngo abahamwe n’icyaha cya Jenoside batakoze ibihano bakurikiranwe.

Kubijyanye nogushakisha inkomoko y’abana barokotse Jenoside baburiwe inkomoko, no gukuraho ku buryo bwihuse imbogamizi zose zituma badafatwa nk’abagenerwa bikorwa ba FARG kugira ngo abakeneye inkunga bazigezweho, CNLG yaboneye babiri  abaterankunga babafasha mu kuriha amashuri makuru naho  undi umwe yishakiye uburyo ajya gukurikirana amasomo amara umwaka mu bijyanye n’ubukerarugendo n’amahoteli muri Leta Zunze Ubumwe z’Amerika.

Naho kubirebana no kwandika amateka ya Jenoside yakorewe Abatutsi yihariye ku nzibutso za Jenoside, hashingiwe kuri buri rwibutso  handitswe amateka y’izari Perefegitura za Gisenyi, Ruhengeri na Kibungo. Amateka y’izahoze ari Perefegitura za Gitarama, Butare, Gikongoro na Cyangugu arimo arandikwa. Ubushakashatsi buzamurikwa muri Kamena 2019.

Ku nzibutso zo ku rwego rw’Igihugu, handitswe amateka yihariye yaranze inzibutso za Jenoside za Murambi, Bisesero, Nyarubuye, Gisozi na Nyamata.

Uturere, Minisiteri n’ibigo nabo bakanguriwe kwandika amateka ya Jenoside yakorewe Abatutsi yaranze buri hantu hashingiwe ku cyemezo cy’Inama y’Igihugu y’Umushyikirano ya 13 yateranye ku wa 21-22 Ukuboza 2015.

CNLG kandi yateguye politiki y’igihugu yo kurwanya jenoside, ingengabitekerezo yayo no guhangana n’ingaruka zayo « La politique nationale  de lutte contre le genocide,  son ideologie et la gestion de ses consequences », ikazashyikirizwa Guverinoma kugira ngo yemezwe.

Hateguwe imfashanyigisho igaragaza amabwiriza agenga imyitwarire y’abana bo mu mashuri abanza mu gihe bagiye gusura inzibutso ndetse hanategurwa n’imfashanyigisho yo kwigisha amateka ya Jenoside mu mashuri abanza n’ayisumbuye.  Ku bufatanye na MINEDUC hanateguwe amahugurwa azahabwa abarimu bigisha amateka muri ayo mashuri ku mikoreshereze y’iyi mfashanyigisho.

CNLG kandi yanatangiye gutegura imfashanyigisho igenewe abari mu magereza, urubyiruko rwibumbiye mu ma koperative yo kwiteza imbere n’abari mu bigo ngororamuco.

Mu rwego rwo gukomeza ubukangurambaga bugamije gukangurira abantu mu ngeri zinyuranye kurwanya ingengabitekerezo ya jenoside, CNLG yatanze ibiganiro 421 mu mashuri yisumbuye, 17 muri za Transit centers, bitandatu mu Itorero ry’Igihugu, 15 muri Gereza, 41 mu ngando, ndetse na bitanu mu ngando za TIG.

Hanasesenguwe kandi  inyandiko n’amakuru yakusanyijwe ku mishinga icyenda (9) y’ubushakashatsi kuri Jenoside.

Mu rwego rw’ubuvugizi bw’abacitse ku icumu, CNLG yakiriye kandi ikurikirana ibibazo 241 by’abarokotse Jenoside bikorerwa ubuvugizi. Ibibazo 72 byari biri mu birebana n’uburezi, 13 birebana n’imibereho, 10 birebana n’uburwayi n’ihungabana, 76 birebana n’ubutabera, umunane birebana n’akarengane n’ihohoterwa, 19 birebana n’amacumbi ,23 birebana n’imitungo naho 20 birebana n’irangamimerere.

Ku birebana no gutegura ibikorwa bijyanye no kwibuka, CNLG yateguye ibiganiro bitatu byatanzwe mu minsi y’icyumweru cy’icyunamo .  Ibi biganiro byanifashishijwe kandi n’ibigo bitandukanye bya Leta n’iby’abaikorera byateguye ibikorwa byo kwibuka nyuma y’icyumweru cy’icyunamo ndetse na za amabasade z’u Rwanda hirya no hino ku isi.

Hanakozwe ibiganiro nyunguranabitekerezo (Café littéraires) mu mashuri Makuru na za Kaminuza 40 bihuza urubyiruko rw’abanyeshuri n’abanditsi banditse ibitabo kuri Jenoside yakorewe Abatutsi.

Ku nshuro ya 10 GAERG, yibutse imiryango yazimye mu gihe cya Jenoside yakorewe Abatutsi, igikorwa cyabereye mu Karere ka Kirehe, ku rwibutso rwa Jenoside rwa Nyarubuye.

Kubirebana  no kubika ku buryo burambye (Scanning and Digitalization) inyandiko z’Inkiko Gacaca, mu mwaka wa 2017-2018, harangijwe kubika hakoreshejwe ikoranabuhanga impapuro 45,000,000 z’Inkiko Gacaca, amakaye manini 42,849 muri 43,627 ari mu bubiko ndetse n’amakaseti 1,229 kuri 4,777 ari mu bubiko.

CNLG kandi yakomeje kongera inshuti z’u Rwanda zirimo abashakashatsi, abanyamakuru, abanyapolitiki n’abandi bahanga bo mu byiciro bitandukanye kugira ngo bafatanye n’u Rwanda mu kurwanya abahakana n’abapfobya Jenoside yakorewe Abatutsi.

Ni muri urwo rwego hasinywe amasezerano y’ubufatanye (MoU) hagati ya CNLG na AFHJ (Association francaise pour l’histoire de la Justice), n’andi hagati ya CNLG na IBUKA Europe ihuza za IBUKA zo mu Bubiligi, Ubufaransa, Ubuholandi n’Ubusuwisi.

Handitswe hanatangazwa inyandiko zigenewe abashakashatsi n’abanyamakuru (Press release) cumi n’eshatu (13) zigamije kumenyekanisha ukuri kuri Jenoside yakorewe Abatutsi no kurwanya abahakana bakanapfobya Jenoside ndetse ku bufatanye na CNLG abanditsi batandukanye basohoye ibitabo bivuga ku mateka ya Jenoside yakorewe Abatutsi.

Mu rwego rwo guhangana n’ingaruka za Jenoside nk’ihungabana n’izindi ndwara zatewe na Jenoside, hateguwe ibibazo byifashishwa na MINISANTEmu gukora ubushakashatsi ku bitera ihungabana mu Banyarwanda kugira ngo bizifashishwe mu cyiciro kireba abacitse ku icumu rya Jenoside yakorewe Abatutsi.

Nyuma yo kumurika iyo raporo, mu bibazo cyangwa ibitekerezo byatanzwe n’abagize Inteko Ishinga Amategeko, bashishikarije CNLG gushyira imbaraga mu gukomeza gushyira imbaraga mu gukomeza gushakisha abahawe ibihano n’inkiko Gacaca batabikoze.

Gahunda y’ibikorwa y’umwaka wa 2018-2019, izibandi ku gukomeza igikorwa cyo kubika ku buryo bw’ikoranabuhanga inyandiko za Gacaca , gukora ubushakashatsi bwerekana amateka ya Jenoside yaranze izahoze ari Perefegitura za Butare, Gitarama, Gikongoro na Cyangugu kubungabunga imibiri 4,440 hanakusanywe ubuhamya bw’abacitse ku icumu 240, gutegura ibikorwabyo kwibuka ku nshuro ya 25 Jenoside yakorewe Abatutsi, gukorera ubuvugizi abacitse ku icumu no gukora urutonde rwabo,gusana inzibutso za Murambi,Ntarama,Rebero na Nyange no gushyikiriza UNESCO dosiye ya nyuma y’umushinga wo kwandikisha inzibutso za Jenoside za Nyamata, Murambi , Bisesero na Gisozi ku rutonde rw’isi rwa UNESCO no kuyikurikirana.

Nyuma yo kumurika raporo ndetse no gusubiza ibibazo byabajijwe, abagize Inteko Ishinga Amategeko imitwe yombi, bemeje iyo raporo na gahunda y’ibikorwa.

 

Izindi wakunda

Bwiza.com