bwiza.com
Ahabanza » Itegurwa rya Jenoside mu Ruhengeri: Ubwicanyi bweruye bwakorewe Abatutsi muri Kinigi mu 1991
Amakuru Politiki

Itegurwa rya Jenoside mu Ruhengeri: Ubwicanyi bweruye bwakorewe Abatutsi muri Kinigi mu 1991

Ubushakashatsi bwakozwe na Komisiyo y’Igihugu yo Kurwanya Jenoside (CNLG) ku mateka ya Jenoside yakorewe Abatutsi mu yahoze ari Perefegitura ya Ruhengeri bugaragaza ko mu makomine atandukanye yari agize iyi  Perefegitura habaye ubwicanyi bweruye bwibasiye Abatutsi hagati ya 1990 na 1993 mu rwego rwo gutegura no kugerageza Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994.

Bugaragaza ko  ubwicanyi mu buryo bweruye bwatangiye nyuma y’aho ingabo za RPF-Inkotanyi zigabye igitero mu mujyi wa Ruhengeri ku itariki ya 23 Mutarama 1991. Guhera ubwo, ubwicanyi buteguwe bwahise butangira, bukaba bwaribasiye cyane cyane Abatutsi b’Abagogwe bari batuye muri Komini Nkuli, Mukingo na Kinigi.

Iyi nyandiko iribanda  ku bwicanyi bwibasiye Abatutsi mu 1991 mu cyahoze ari Komini Kinigi, imwe muri Komini 16 zari zigeze Perefegitura ya Ruhengeri nk’uko bigaragazwa n’ubushakashatsi bwavuzwe haruguru.

Ubu bushakashatsi bugaragaza ko  mu yahoze ari Komini Kinigi, Abatutsi bishwe mu matariki ya 26-27 Mutarama 1991.  Nk’uko bivugwa n’abatangabuhamya, Umututsi wa mbere yishwe ku itariki 26 Mutarama ubwo yari ahuye n’agatsiko k’abagore muri Bisate (ubu ni mu Murenge wa Kinigi) bari bahunze kubera ibitero by’Inkotanyi.

Umwe mu batangabuhamya agira ati : “Uwitwa Bagayindiro Samuel yafunguwe kuwa 23 Mutarama 1991 ubwo Inkotanyi zafunguraga gereza ya Ruhengeri,-yari yarafunzwe yitwa icyitso, yaratashye ageze iwe asanga ab’iwe bahunze, akurikira inzira banyuzemo. Kuwa 26 Mutarama, ageze muri Bisate ahura n’abagore bamwica bamuteye amabuye, bamubwira ngo ‘izi Nyenzi ni zo ziri kutubuza amahoro .”

 Abatutsi bishwe babakuye mu ngo zabo babakusanyiriza ahitwa kuri Rond Point hafi ya Komini Kinigi. Babanje kubakubita, bamaze kubagira intere, abasirikare barabarasa.

Abagize uruhare mu iyicwa ry’Abatutsi muri iyo Komini harimo Burugumesitiri wa Komini, Gasana Tadeyo, abasirikare n’abapolisi ba Komini.

Raporo mpuzamahanga ya Komisiyo y’Uburenganzira bwa Muntu igaragaza ko ku itariki ya 27 Mutarama 1991 nka saa cyenda z’amanywa, ba Konseye ba Komini bayobowe na Burugumesitiri wa Komini Kinigi Gasana Tadeyo, bafashe Abatutsi b’Abagogwe babajyana hafi y’ibiro bya Komini, ahitwa « Rond point » aba ariho babicira. Bicishijwe imipanga, amacumu, amabuye n’ibisuti by’imigano. Nyuma yaho, haje abasirikare, na bo bagenda barasa buri umwe wese kugira ngo hatagira urokoka. Abatutsi barenga mirongo itandatu bishwe kuri iyo tariki. Burugumesitiri wa Komini Kinigi, Gasana Tadeyo, afatanije n’abasirikare bakoze iyo bwabaga ngo barimbure, bamareho uwitwa Umututsi wese.

Abagaride ba pariki na bo bagize uruhare mu kwica Abatutsi no kugarura abashakaga guhungira muri Zayire. Abo abagaridi bafataga bahitaga babica. Diogène Bideri mu gitabo yanditse “Le massacre des Bagogwe, un prélude au génocide des Tutsi, Rwanda: 1990-1993” avuga ko Komanda wa Jandarumeri ya Ruhengeri Nzapfakumunsi Jean Marie Vianney yagize uruhare mu iyicwa ry’Abatutsi bo muri Komini ya Kinigi na Mukingo. Abajandarume yayoboraga nibo bishe Abatutsi muri ayo makomini bitwaje ko barwanyaga Inkotanyi, kandi ko Inkotanyi zabashije kugera mu mujyi wa Ruhengeri zibifashijwemo na bene wabo b’Abatutsi (Bideri 2009, p.65).

 Raporo ya Commission Internationale d’Énquete sur les Violations des Droits de l’Homme au Rwanda depuis le 1er Octobre 1990 igaragaza ko uhereye mu Ukwakira 1990, Abakonseye bakoresheje inama nyinshi zishishikariza urwango no kwica Abatutsi.

Muri izo nama, nta Mututsi wari wemerewe kujyamo. Ba Konseye bafatanyije na Burugumesitiri Gasana bavugwa muri raporo ya Komisiyo mpuzamahanga yavuzwe haruguru barimo : Konseye wa Segiteri Gihora Ndagije; uwa Segiteri ya Kagano Matayo; uwa Segiteri ya Musanze Bizimana na Konseye wa Segiteri Nyarugina.

Muri Komini Kinigi, Abatutsi bongeye kwicwa ku itariki ya 28 Nyakanga 1991 nyuma y’aho ingabo za RPF-Inkotanyi zigabye igitero muri Segiteri Bisate zinyuze muri Segiteri Nyabisinde.

 Igihe cyose Inkotanyi zabaga zagabye igitero, Abatutsi batuye muri ako gace ndetse n’abahegereye baricwaga. Ni muri urwo rwego, abasirikare ba FAR bafatanyije na bamwe mu baturage nka Munyandoha Mathias na Ndagijimana Jean Damascène, bagiye gufata abagabo b’Abatutsi batuye muri Segiteri ya Nyabisinde barabica.

Ababashije kumenyekana bishwe kuri iyo tariki harimo Gashabuka, Kayijamahe, Hategekimana Michel, Rurangwa na Rwabukwisi.

 Mu bandi bagize uruhare mu iyicwa ry’Abatutsi muri Komini Kinigi harimo Munyakarambi wo muri Segiteri ya Nyarugina, Resiponsabule wa Serire Kidendezi Semibumbe, umugaridi wa pariki witwa Tengura, Konseye wa Segiteri Kanyamiheto Kavarisi, Resiponsabule wa Serire Rwamahoro Kabuga n’abandi. Mu yandi makomini atandukanye yari agize Perefegitura ya Ruhengeri naho Abatutsi barishwe.

Izindi wakunda

Bwiza.com
error: Alert: Ntabwo byemewe!!