{"id":22649,"date":"2020-03-27T19:29:21","date_gmt":"2020-03-27T19:29:21","guid":{"rendered":"https:\/\/new.bwiza.com\/2020\/03\/27\/gucikira-no-guterura-mu-buzima-bw-abanyarwanda\/"},"modified":"2020-03-27T19:29:21","modified_gmt":"2020-03-27T19:29:21","slug":"gucikira-no-guterura-mu-buzima-bw-abanyarwanda","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bwiza.com\/?p=22649","title":{"rendered":"Gucikira no guterura mu buzima bw\u2019Abanyarwanda"},"content":{"rendered":"<p>Mu mibereho y\u2019Abanyarwanda mu bihe bitandukanye, habayeho intambwe eshatu zo kubaka urugo; gucikira, guterura ndetse cyangwa gushyingirwa.<\/p>\n<p>Gucikira ni igihe umusore n\u2019umukobwa bumvikana, bagashinga urugo mu ibanga. Guterura byo ni umugenzo abasore bakoraga, bagashuka umukobwa, bakamurongora ku ngufu cyangwa se kumwiba, naho gushyingirwa ni umuhango ugezweho ukorerwa mu madini habayeho ubwumvikane hagati y\u2019umukobwa n\u2019umusore ndetse n\u2019imiryango yabo ibizi.<\/p>\n<p><strong>Habagaho gucikira byagenze bite?<\/strong><\/p>\n<p>Mu buzima busanzwe bwa Kinyarwanda n\u2019ahandi, umusore n\u2019umukobwa barakundana, babanje kubyumvikanaho cyangwa gushimana imico n\u2019imyitwarire cyangwa se uburanga nk\u2019ikigenderwaho muri iki gihe.<\/p>\n<p>Umuryango w\u2019umuhungu n\u2019umukobwa bashoboraga kuba bafitanye amakimbirane, bakumva ko urwango bafitanye n\u2019abana babo barugenderaho. Mu gihe urukundo rwabaga rwaganje ibiri mu miryango, aba bana babonaga ko nibamenyesha ababyeyi iby\u2019urukundo rwabo na gahunda yo kurushinga, bashobora kubyivangamo ntibibe bikibaye. Umusore n\u2019umukobwa ni bwo bafataga umwanzuro wo gushakana mu ibanga, byarimba bakajya kuba kure y\u2019imiryango yabo.<\/p>\n<p>Hari kandi ubwo umusore yahuzaga n\u2019umukobwa ariko umuryango we ntumwishimire mu buryo butandukanye, cyangwa se uw\u2019umukobwa ntiwishimire uw\u2019umuhungu.<\/p>\n<p>Kutishimira umuryango byaterwaga n\u2019uburanga bw\u2019umwe, imiterere ye, ubwoko (clan &#038; tribe) cyangwa se ubutunzi (umubare w\u2019inka).<\/p>\n<p><strong>Guterura n\u2019impamvu byakorwaga<\/strong><\/p>\n<p>Uretse na mbere, ubu ngubu hari ubwo umusore abenguka umukobwa ariko yamusaba ko bakundana, ntamwemerere kubera ko atamwiyumvamo cyangwa se abona atujuje ibyo yagenderaho ahitamo.<\/p>\n<p>Hari ubwo umusore ataviragamo aho, cyane mu gihe yabaga ageze mu kigero cyo kubaka urugo. Umuryango w\u2019umuhungu, inshuti ze cyangwa se umuryango we bapangaga uburyo bazashuka umukobwa bagahurira nk\u2019ahantu bashoye (ku mabuga), ku mugezi cyangwa se mu mbohero, bakamuterura,bakamuheka mu mugongo maze bakamujyana mu rugo rushya umusore yabaga yarubakiwe (se umubyara ni we wamwubakiraga). <\/p>\n<p>Iwabo w\u2019umusore nyuma y\u2019igihe runaka, bengaga inzoga maze ukajya kuzitura ku muryango w\u2019umukobwa bakawumenyesha uko byagenze ngo batware umukobwa, bikitwa \u2018kwirega\u2019. Muri icyo gihe, ubwo umuryango wamaraga kumenya ko umukobwa wabo bamutwaye, nta kindi warenzagaho keretse kwakira umusore nk\u2019umukwe wabo.<\/p>\n<p>Umukobwa na we ntabwo yashoboraga gutekereza ibyo gusubira iwabo kuko yabaga yabyakiye, mu gihe yabaga yamaze gutakaza ubusugi, yamaze kuba umugore kuko gutakaza ubusugi ni cyo byasobanuraga icyo gihe.<\/p>\n<p>Gusa umwanditsi w\u2019umusizi Nsanzabera Jean de Dieu mu gitabo yise \u2018Umuco mu Buvanganzo\u2019 yavuze ko umuco wo guterura utakomotse mu Rwanda. Abanyakole na Ndorwa ni bo bawuzanye mu Rwa Gasabo, cyane cyane abababaga badatunze cyane. Tubibutse ko ikimenyetso cy\u2019ubutunzi mu bihe bya mbere ari umubare munini w\u2019inka.<\/p>\n<p><strong>Gucikira no guterura bifatwa bite muri iki gihe?<\/strong><\/p>\n<p>Muri iki gihe, umusore n\u2019umukobwa bashobora kumvikana bagashakana mu ibanga ariko umuryango umwe cyangwa ibiri ikaba ishobora kubyivangamo, bombi bagatandukana. Ya mpamvu yo kumva ko umukobwa yamaze gutakaza ubusugi nta kinini iba ivuze. Gucikira muri iki gihe ni ukwishyingira cyangwa se &#8216;gukocora&#8217;.<\/p>\n<p>Bitewe n\u2019impamvu zirimo ubushobozi buke, muri iki gihe umukobwa n\u2019umuhungu hari ubwo bumvikana bakishyingira, cyane iyo nk\u2019inkwano umusore yaciwe atabasha kuyigondera kandi umukobwa yumva ko itaba ishingiro ryo kubana kwabo. Amakimbirane mu rugo nabwo bemera kuyarenga, nabwo bagashakana.<\/p>\n<p>Guterura byo ntabwo bikiriho muri iki gihe kuko nyuma y\u20191994 byatangiye kugabanya ingufu. Ubu ngubu umuntu wagerageza guterura umukobwa, ntaho yaba atandukaniye n\u2019ukoze icyaha cyo gufata ku ngufu kandi yabihanirwa n\u2019amategeko.<\/p>\n<p>Gucikira ni umugenzo wabayeho nyuma yo guterura. Bitewe n\u2019uburyo umusore n\u2019umukobwa bubahaga kandi bagatinya imiryango yabo, ntibashoboraga gukora ibitandukanye n\u2019ibyifuzo byabo, ngo barengeho bashakana iwabo batabizi. Guterura wo ni umugenzo wakorwaga n\u2019umuryango umwe, icyo gihe ntabwo umukobwa yashinjwaga uruhare runini cyane nk\u2019uko byagendaga mu gihe yumvikanye n\u2019umusore.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Mu mibereho y\u2019Abanyarwanda mu bihe bitandukanye, habayeho intambwe eshatu zo kubaka urugo; gucikira, guterura ndetse cyangwa gushyingirwa. Gucikira ni igihe umusore n\u2019umukobwa bumvikana, bagashinga urugo mu ibanga. Guterura byo ni umugenzo abasore bakoraga, bagashuka umukobwa, bakamurongora ku ngufu cyangwa se kumwiba, naho gushyingirwa ni umuhango ugezweho ukorerwa mu madini habayeho ubwumvikane hagati y\u2019umukobwa n\u2019umusore ndetse [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":11,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[18],"tags":[],"class_list":["post-22649","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-zicukumbuye"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v28.3 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Gucikira no guterura mu buzima bw\u2019Abanyarwanda - BWIZA<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/bwiza.com\/?p=22649\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Gucikira no guterura mu buzima bw\u2019Abanyarwanda - BWIZA\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Mu mibereho y\u2019Abanyarwanda mu bihe bitandukanye, habayeho intambwe eshatu zo kubaka urugo; gucikira, guterura ndetse cyangwa gushyingirwa. Gucikira ni igihe umusore n\u2019umukobwa bumvikana, bagashinga urugo mu ibanga. Guterura byo ni umugenzo abasore bakoraga, bagashuka umukobwa, bakamurongora ku ngufu cyangwa se kumwiba, naho gushyingirwa ni umuhango ugezweho ukorerwa mu madini habayeho ubwumvikane hagati y\u2019umukobwa n\u2019umusore ndetse [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/bwiza.com\/?p=22649\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"BWIZA\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2020-03-27T19:29:21+00:00\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"TUYIZERE JD\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"TUYIZERE JD\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"3 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/bwiza.com\\\/?p=22649#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/bwiza.com\\\/?p=22649\"},\"author\":{\"name\":\"TUYIZERE JD\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/bwiza.com\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/23bc6fcf8397844ac5f6526e796e3320\"},\"headline\":\"Gucikira no guterura mu buzima bw\u2019Abanyarwanda\",\"datePublished\":\"2020-03-27T19:29:21+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/bwiza.com\\\/?p=22649\"},\"wordCount\":586,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/bwiza.com\\\/#organization\"},\"articleSection\":[\"Zicukumbuye\"],\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/bwiza.com\\\/?p=22649#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/bwiza.com\\\/?p=22649\",\"url\":\"https:\\\/\\\/bwiza.com\\\/?p=22649\",\"name\":\"Gucikira no guterura mu buzima bw\u2019Abanyarwanda - BWIZA\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/bwiza.com\\\/#website\"},\"datePublished\":\"2020-03-27T19:29:21+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/bwiza.com\\\/?p=22649#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/bwiza.com\\\/?p=22649\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/bwiza.com\\\/?p=22649#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/bwiza.com\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Gucikira no guterura mu buzima bw\u2019Abanyarwanda\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/bwiza.com\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/bwiza.com\\\/\",\"name\":\"BWIZA\",\"description\":\"Isoko y&#039;amakuru acukumbuye\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/bwiza.com\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/bwiza.com\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/bwiza.com\\\/#organization\",\"name\":\"BWIZA\",\"url\":\"https:\\\/\\\/bwiza.com\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/bwiza.com\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/bwiza.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/03\\\/bwiza-ikirango.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/bwiza.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/03\\\/bwiza-ikirango.png\",\"width\":150,\"height\":42,\"caption\":\"BWIZA\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/bwiza.com\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/bwiza.com\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/23bc6fcf8397844ac5f6526e796e3320\",\"name\":\"TUYIZERE JD\",\"url\":\"https:\\\/\\\/bwiza.com\\\/?author=11\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Gucikira no guterura mu buzima bw\u2019Abanyarwanda - BWIZA","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/bwiza.com\/?p=22649","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Gucikira no guterura mu buzima bw\u2019Abanyarwanda - BWIZA","og_description":"Mu mibereho y\u2019Abanyarwanda mu bihe bitandukanye, habayeho intambwe eshatu zo kubaka urugo; gucikira, guterura ndetse cyangwa gushyingirwa. Gucikira ni igihe umusore n\u2019umukobwa bumvikana, bagashinga urugo mu ibanga. Guterura byo ni umugenzo abasore bakoraga, bagashuka umukobwa, bakamurongora ku ngufu cyangwa se kumwiba, naho gushyingirwa ni umuhango ugezweho ukorerwa mu madini habayeho ubwumvikane hagati y\u2019umukobwa n\u2019umusore ndetse [&hellip;]","og_url":"https:\/\/bwiza.com\/?p=22649","og_site_name":"BWIZA","article_published_time":"2020-03-27T19:29:21+00:00","author":"TUYIZERE JD","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"TUYIZERE JD","Est. reading time":"3 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/bwiza.com\/?p=22649#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/bwiza.com\/?p=22649"},"author":{"name":"TUYIZERE JD","@id":"https:\/\/bwiza.com\/#\/schema\/person\/23bc6fcf8397844ac5f6526e796e3320"},"headline":"Gucikira no guterura mu buzima bw\u2019Abanyarwanda","datePublished":"2020-03-27T19:29:21+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/bwiza.com\/?p=22649"},"wordCount":586,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/bwiza.com\/#organization"},"articleSection":["Zicukumbuye"],"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/bwiza.com\/?p=22649#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/bwiza.com\/?p=22649","url":"https:\/\/bwiza.com\/?p=22649","name":"Gucikira no guterura mu buzima bw\u2019Abanyarwanda - BWIZA","isPartOf":{"@id":"https:\/\/bwiza.com\/#website"},"datePublished":"2020-03-27T19:29:21+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/bwiza.com\/?p=22649#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/bwiza.com\/?p=22649"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/bwiza.com\/?p=22649#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/bwiza.com\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Gucikira no guterura mu buzima bw\u2019Abanyarwanda"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/bwiza.com\/#website","url":"https:\/\/bwiza.com\/","name":"BWIZA","description":"Isoko y&#039;amakuru acukumbuye","publisher":{"@id":"https:\/\/bwiza.com\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/bwiza.com\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/bwiza.com\/#organization","name":"BWIZA","url":"https:\/\/bwiza.com\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/bwiza.com\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/bwiza.com\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/bwiza-ikirango.png","contentUrl":"https:\/\/bwiza.com\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/bwiza-ikirango.png","width":150,"height":42,"caption":"BWIZA"},"image":{"@id":"https:\/\/bwiza.com\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/bwiza.com\/#\/schema\/person\/23bc6fcf8397844ac5f6526e796e3320","name":"TUYIZERE JD","url":"https:\/\/bwiza.com\/?author=11"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bwiza.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22649","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bwiza.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bwiza.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bwiza.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/11"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bwiza.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=22649"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bwiza.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/22649\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bwiza.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=22649"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bwiza.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=22649"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bwiza.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=22649"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}