Isi yugarijwe cyane n’indwara y’icyorezo ya Covid-19, mu gihe imyiteguro y’amatora mu bihugu bimwe rimbanyije. N’ubwo iki cyorezo cyagaragaje ubukana budasanzwe, guverinoma zimwe zahisemo guhagarika imyiteguro yayo no kuyimura, izindi zikomeza kuyategura zisa n’izihengekereza.Ibi bigaragaza ko habuze amahitamo hagati y’imyanzuro yo gukumira Coronavirus n’iy’amatora.
Guhagarika imyiteguro y’amatora no kuyimura bibonwa mu mpamvu ebyiri cyangwa zirenga: ibyifuzo by’abaturage, ubwoba bw’icyorezo cyangwa se inyungu za politiki nk’ishyaka riri ku butegetsi ryifuza ko urihagarariye acuma iminsi ari ku butegetsi. Gukomeza imyiteguro byo bigaragara mu mpamvu zirimo: Gukerensa iki cyorezo, icyizere cy’uko cyacika vuba no kudaha agaciro abenegihugu, inyungu za politiki ku mpande zimwe na zimwe nazo zikazamo.
Itegekonshinga ry’ibihugu bitandukanye risobanura ko amatora ari uburenganzira bwa buri munyagihugu bwo kwihitiramo uwo abona hari icyiza yazageza ku gihugu. Ni ikimenyetso cya demukarasi bitewe n’amahirwe aha buri wese ushaka gutorwa yujuje ibisabwa n’umwanya aha buri wese ugejeje mu myaka yo gutora.
Amatora cyane cyane ay’Umukuru w’Igihugu ni ikintu cy’ingenzi mu buzima bw’igihugu kuko ni we urinda ubusugire bwacyo. Hari andi matora afite agaciro kanini cyane nk’ay’abagize inteko ishinga amategeko, bitewe n’uruhare runini bagira mu buzima bwa rubanda nk’intumwa zabo.
Hari ibihugu byamaze imyiteguro y’amatora
Tariki ya 13 Mata 2020, Repubulika ya Dominike yasubitse amatora y’Umukuru w’Igihugu yari ateganyijwe gutangira tariki ya 17 Gicurasi bitewe n’uko imibare y’iki cyorezo yazamukaga. Hari hamaze kubarurwa abanduye 3,167, hamaze gupfa 177 nk’uko bigaragara mu nkuru ya Bloomberg.
Ethiopia yari ifite amatora y’Umukuru w’Igihugu n’inteko ishinga amategeko yari kuba muri Kanama 2020 ariko bitewe n’abantu 25 bari bamaze kugaragaraho iki cyorezo, byemejwe yasubitswe mu mpera za Werurwe 2020.
Bolivia yari imaze kugaragaramo abantu 19 banduye Covid-19, mu mpera za Werurwe Guverinoma yayo yatangaje ko isubitse amatora y’Umukuru w’Igihugu yari kuba tariki ya 3 Gicurasi.
Perezida w’u Burusiya, Vladimir Putin mu mpera za Werurwe 2020 yatangaje ko asubitse itora rya kamarampaka ku ihindurwa ry’itegekonshinga ryari riteganyijwe tariki ya 22 Mata 2020, bitewe n’iki cyorezo cyari kimaze gufata abantu 658.
Impamvu nyamukuru y’isubikwa ry’amatora muri ibi bihugu nk’uko bigaragara mu nkuru zitandukanye, ni ugukumira ikwirakwira ry’iki cyorezo mu buryo bwo kurinda ubuzima bw’abaturage. Perezida Putin mu nkuru ya Al Jazeera yagize ati: “Icy’igenzi kuri njye ni ubuzima n’umutekano w’abaturage muri ibi bihe bya Coronavirus.”
Imyiteguro y’amatora irarimbanyije mu bindi bihugu
Koreya y’Epfo
Muri Koreya y’Epfo kuri uyu wa 15 Mata habaye amatora y’abagize inteko ishinga amategeko, yarangiye ishyaka rya Democratic Party riri ku butegetsi ritsindiye imyanya 163 muri 300 yahatanirwaga.
Iki gihugu kimaze kugaragaramo abanduye Covid-19 barenga 10,590, abapfuye barenga 225. Iyi mibare yatumye abatora babikora ariko bubahirije amabwiriza y’ubwirinzi arimo kwambara udupfukamunwa, utuganza (gloves), hubahirizwa n’intera ya metero hagati y’umuntu n’undi.
Leta Zunze Ubumwe z’Amerika
Leta Zunze Ubumwe z’Amerika ni cyo gihugu cyugarijwe cyane na Covid-19 bitewe no kuba gifite umubare munini w’abanduye ndetse n’abishwe nacyo. Ntabwo muri iki gihugu biramenyekana niba amatora ya Perezida ateganyijwe tariki ya 3 Ugushyingo 2020 azaba cyangwa akimurirwa ikindi gihe, cyane ko muri leta zimwe na zimwe ibikorwa by’imyiteguro bikomeje.
Gusa iki gihugu kirasa n’aho bikigoye gufata umwanzuro w’ikigomba gukurikiraho kuko leta 16 zirimo New York, Alaska, Delaware, Louisiana, Indiana, Hawai, West Virginia na Maryland zari zamaze guhagarika ibi bikorwa tariki ya 14 Mata, izindi 34 zitarafata umwanzuro.
U Burundi
U Burundi nabwo buri mu bihugu bifite amatora mu bihe bya vuba. Hamaze kugaragara abanduye iki cyorezo batanu, umwe muri bo yarapfuye ariko ntibyabujije imyiteguro y’amatora y’Umukuru w’Igihugu ateganyijwe tariki ya 20 Gicurasi 2020 idakomeza.
Muri iki gihugu kandi ibikorwa by’imbere byarakomeje ariko ubuyobozi bwacyo bushimangira ko byose bikorwa hubahirizwa amabwiriza yo kurwanya Covid-19.
Kuba hari ibihugu bigitekereza amatora muri iki gihe cya Covid-19, byakuruye impaka, aho bamwe bavuga ko himirijwe imbere politiki aho kugira ngo hashakishwe uburyo ubuzima bw’abaturage bwarindwa. N’ubwo mu bihugu nka Koreya y’Epfo amatora yabaye akarangira, haribazwa niba byashobokera buri gihugu ku buryo cyashobora kugenzura imbaga y’abatora, bakabonerwa ubwirinzi buhagije.
Muri iki gihe ni ngombwa ko guverinoma zitandukanye zifata imyanzuro igamije kurinda ubuzima bw’abaturage, naho ubundi byagorana cyane niba amatora asubikwa bikitwa urwaho rwo kuguma ku butegetsi, ibikorwa by’imyiteguro yayo byakomeza nabyo bikitwa kutita ku buzima bw’abaturage. Amatora abaho ku neza y’abenegihugu ndetse no gushyiraho ingamba zo gukumira iki cyorezo ni ku neza y’ubuzima bwabo.
