Igerageza ryo guhirika ubutegetsi muri Niger ryabaye mu mpera z’icyumweru gishize ryahindutse ikizamini gikomeye ku butegetsi bwa General Abdourahamane Tiani, ariko amakuru mashya arerekana ko ubufasha bw’u Burusiya bushobora kuba bwaragize uruhare rukomeye mu kurihagarika.
Mu ijoro ryo ku wa 29 Kanama 2026, abasirikare bigometse bateye ahantu h’ingenzi i Niamey, birimo Base 101 iri ku Kibuga cy’Indege Mpuzamahanga cya Diori Hamani, agace karimo Perezidansi ndetse n’inyubako ya televiziyo y’igihugu.
Imirwano yamaze amasaha menshi mbere y’uko ingabo zishyigikiye ubutegetsi zisubirana ibirindiro byari byafashwe n’abigometse.
Amakuru akomeje gucicikana yibanda ku ruhare rwa Africa Corps, umutwe w’Abarusiya ukorera muri Afurika kandi ufitanye isano na Minisiteri y’Ingabo y’u Burusiya.
Niger yasabye Moscou ubufasha
Nk’uko The Associated Press yabitangaje, ubutegetsi bwa Niger bwasabye Africa Corps ubufasha mu guhosha imyivumbagatanyo.
Abadipolomate n’abasesenguzi bavuze ko ingabo z’u Burusiya zatanze ubufasha bwo mu kirere no ku butaka, mu gufasha ingabo za Niger guhangana n’abasirikare bigometse.
Reuters yo yavuze ko Africa Corps yasabwe gufasha mu guhosha imyivumbagatanyo, mu gihe ingabo za Niger zari zihanganye n’abasirikare bari bafashe igice cya Base 101.
Ibi biha Moscou umwanya udasanzwe muri iki kibazo: Ntabwo ari igihugu cy’amahanga cyarebaga ikibazo kiri kure gusa, ahubwo abantu bacyo bari muri Niger bashobora kuba barafashije ubutegetsi guhangana n’abashakaga kubuhirika.
Ese koko u Burusiya ni bwo bwaburijemo coup d’état?
Ni ikibazo gikomeye, ariko igisubizo gisaba ubushishozi. Ibyemejwe ni uko Niger yasabye ubufasha bwa Africa Corps, kandi amakuru aturuka kuri AP n’abasesenguzi avuga ko Abarusiya bagize uruhare mu gufasha ingabo zishyigikiye ubutegetsi.
Ariko kuvuga ko u Burusiya ari bwo bwonyine bwaburijemo coup d’état byaba bikabije, kuko ingabo za Niger ubwazo cyane cyane abasirikare bashinzwe kurinda ubutegetsi, na zo zagize uruhare rukomeye mu gusubirana ibirindiro.
Kuki Base 101 yari ingenzi cyane?
Base 101 ntabwo ari ibirindiro bisanzwe. Iherereye ku Kibuga cy’Indege Mpuzamahanga cya Diori Hamani i Niamey kandi icumbikira ibikorwa by’indege za gisirikare, drones ndetse n’ibikorwa by’ingabo zihuriweho na Niger, Mali na Burkina Faso muri gahunda y’umutekano ya Alliance des États du Sahel.
Ni yo mpamvu kuyifata byari guha abigometse ubushobozi bwo kugenzura igice gikomeye cy’umutekano wa Niamey.
Abasirikare bigometse kandi bateye hafi ya Perezidansi ndetse bagerageza guhagarika televiziyo y’igihugu.
Ibi bituma benshi babona ko atari imyivumbagatanyo isanzwe gusa, ahubwo ko yari ifite ibimenyetso by’igerageza ryo guhirika ubutegetsi.
Ni iki cyatumye abasirikare bigomeka?
Ikibazo gikomeye kiri inyuma y’iyi myivumbagatanyo gishobora kuba umutekano muke ukomeje kwiyongera.
Tiani yafashe ubutegetsi mu 2023, ashinja ubutegetsi bwa Mohamed Bazoum kunanirwa guhangana n’imitwe y’abajihadiste.
Ariko nyuma y’imyaka itatu, Niger iracyugarijwe n’ibitero by’imitwe ifitanye isano na al-Qaeda na Islamic State, kandi abasirikare benshi bakomeje kugwa ku rugamba.
AP ivuga ko abasesenguzi babona ko kutishimira imikorere y’ubutegetsi ari kimwe mu byateje iyi myivumbagatanyo.
Abasirikare bafashe ubutegetsi mu 2023 bavugaga ko ubutegetsi bwa gisivile bwari bwananiwe kurinda igihugu. Ubu na bamwe mu basirikare ubwabo batangiye kwigomeka, mu gihe ikibazo cy’umutekano kitarakemuka.
U Burusiya burunguka iki muri Niger?
Kuri Moscou, kubuza Tiani kugwa bifite akamaro kanini.
Kuva coup yo mu 2023 yaba, Niger yagiye yitandukanya n’ibihugu byo mu Burengerazuba bw’Isi, yirukana ingabo z’Abafaransa ndetse ishyira imbere umubano n’u Burusiya.
Niger, Mali na Burkina Faso na byo byubatse Alliance des États du Sahel, ihuriro ry’ibihugu byagiye bitandukana na ECOWAS/CEDEAO kandi byegera Moscou mu bijyanye n’umutekano.
Iyo Tiani agwa, Moscou yari kuba itakaje umwe mu bafatanyabikorwa bayo bakomeye muri Sahel.
Ni yo mpamvu uruhare rwa Africa Corps muri iki kibazo rufite uburemere burenze igikorwa cyo gufasha ingabo mu mirwano.
Ni ikimenyetso cy’uko u Burusiya bushobora kuba bushaka kurinda umwanya wa geopolitiki bumaze kubona muri Sahel.
Ariko hari ikibazo gikomeye: Ni nde wari inyuma y’abigometse?
Kugeza ubu nta gihamya yigenga yerekana ko igihugu runaka cy’amahanga ari cyo cyateguye iri gerageza ryo guhirika ubutegetsi.
Abasesenguzi benshi bagarutse ku burakari bw’abasirikare bo mu turere turimo intambara, cyane cyane kubera ibihombo bikomeye mu mirwano n’abajihadiste.
Ibyo bituma ikibazo cyagaragaye mbere na mbere nk’ikibazo cyo mu gisirikare, mbere y’uko harebwa niba hari umugambi w’amahanga wagizemo uruhare.
Ariko ikibazo cy’amahanga ntigishobora kwirengagizwa. Mu bihugu byikomwe na Niger harimo u Bufaransa, Côte d’Ivoire, Bénin na Tchad.
U Bufaransa bwatakaje inyungu zikomeye muri Niger, cyane cyane ku mutungo wa uranium, mu gihe u Burusiya bwo bufite inyungu zo gukomeza ubufatanye n’ubutegetsi bwa Tiani.
Bityo Niger ishobora kuba iri hagati y’amakimbirane yo mu gisirikare n’irushanwa rya geopolitiki hagati y’u Burusiya n’ibihugu by’u Burengerazuba.
Umukino ushobora kuba utangiye indi ntambwe
Ibyabereye i Niamey bishobora kuba birenze coup d’état itageze ku ntego.
Ni ikimenyetso cy’uko ibibazo by’umutekano byatangiye kugira ingaruka ku mibanire iri imbere mu gisirikare cyafashe ubutegetsi mu 2023, ndetse kuba ubutegetsi bwarahise busaba ubufasha bwa Africa Corps bitanga isomo rikomeye.
Tiani ashobora kuba yarabonye ko kugira ngo ubutegetsi bwe burambe, atagomba kwishingikiriza gusa ku ngabo za Niger, ahubwo agomba no kugira umufatanyabikorwa ukomeye w’amahanga.
Kuri Moscou na ho, iki kibazo gishobora kuba cyerekanye ko Africa Corps itakiri igikoresho cyo kwerekana gusa ko u Burusiya bufite inyungu za geopolitiki muri Sahel, ahubwo ko ishobora kuba igikoresho cyo kurinda ubutegetsi bw’abafatanyabikorwa babwo igihe bahuye n’akaga.
Mu gihe ubu bufatanye bwakomeza, ikibazo gikurikira ntabwo kizaba gusa niba Tiani yarokotse igerageza ryo kumuhirika, ahubwo kizaba niba Niger igiye kurushaho kuba igihugu gishingiye ku bufasha bw’u Burusiya mu kubungabunga ubutegetsi bwacyo.
