Abadepite basabye guhana amanyanga akomeje mu itangwa ry’amasoko rihombya leta

Inteko ishinga Amategeko Umutwe w’Abadepite kuri uyu wa Kabiri yasabye Ikigo cy’igihugu gishinzwe ubushinjacyaha gukurikirana abagira uruhare mu makosa yagaragaye mu itangwa ry’amasoko ya leta.

Mu masoko avugwa harimo nk’isoko ryo gukodesha ibiro by’Urukiko rw’Ikirenga hejuru ya miliyoni 117 z’amafaranga y’u Rwanda buri kwezi yatangwaga n’ikigo gishinzwe imiturire mu Rwanda aho ayo masezerano yakozwe nta ruhare rwa komite ishinzwe amasoko y’ikigo ndetse n’umujyanama mu by’amategeko.

Muri serivisi y’igihugu ishinzwe gusubiza mu buzima busanzwe (NRS), isoko ry’ibiribwa ryahawe uwatanze ibiciro biri hejuru bituma hatangwa miliyoni zisaga 161 z’amafaranga y’umurengera ugereranije n’ibiciro byari byatanzwe n’abandi bapiganwaga.

Isoko ryo kugura ibikoresho by’amata n’ibikoresho byo gupima bifite agaciro ka miliyoni 749 z’amafaranga y’u Rwanda, ryatanzwe n’ikigo gishinzwe ubuhinzi mu Rwanda (RAB) maze hamenyekana ko inyandiko y’ipiganwa yahinduwe nyuma yo gutangazwa, ku ya 09 Gicurasi 2019.

Nyamara, byagaragaye ko iryo vugurura ritemejwe na komite ishinzwe amasoko imbere.

Raporo y’Umugenzuzi Mukuru w’Imari ya Leta yerekanye ko nyuma, RAB yasinyanye amasezerano na rwiyemezamirimo witwa SALTEL yo gutanga ibikoresho by’amata n’ibikoresho byikaragiro n’ibyo gupima itabanje kugisha inama z’amategeko minisitiri w’ubutabera, binyuranyije n’amategeko agenga amasoko.

Muri RAB kandi, raporo y’Umugenzuzi Mukuru w’Imari ya Leta yagaragaje ko binyuranyije n’ingingo ya 90 y’itegeko N ° 62/2018 ryo ku wa 25/08/2018 rigenga amasoko ya Leta, amasoko afite agaciro ka miliyari ebyiri na miliyoni imwe z’amafaranga y’u Rwanda y’inyigo za tekiniki no kugenzura imirimo[ku gusana idamu y’ikibaya yagombaga gukoreshwa mu kuhira mu Ntara y’Iburasirazuba], yahawe uwapiganwaga umwe.

Iyi ngingo ivuga ko bibujijwe ko umujyanama wahawe akazi n’ikigo gishinzwe gutanga amasoko kugira ngo atange serivisi z’ubujyanama mu gutegura cyangwa gushyira mu bikorwa isoko cyangwa sosiyete ifitanye isano n’umujyanama itemerewe gupiganira gutanga ibicuruzwa, imirimo cyangwa serivisi z’ubujyanama zijyanye n’iryo soko.

Muri Minisiteri y’Ubucuruzi n’Inganda (MINICOM), isoko ryo gucunga ibyabaye rifite agaciro ka miliyoni 173 z’amafaranga y’u Rwanda ryahawe rwiyemezamirimo wujuje ibisabwa mu nyandiko y’ipiganwa.

Nanone, Minisiteri y’ubucuruzi, MINICOM, yatanze isoko ry’asaga miliyari 35 z’amafaranga y’u Rwanda na miliyoni 7 z’amadolari y’Amerika (hafi miliyari 7 z’amafaranga y’u Rwanda) yo gutanga ibikomoka kuri peteroli, ariko ibona ingwate yo gukora yari munsi ya 10% by’agaciro k’isoko riteganywa n’amategeko.

Mu Nama y’Igihugu y’Uburezi (REB), isoko ryo kugura ibitabo ryerekanye izamuka ry’ibiciro ridasanzwe kuko ryatanzwe kuri miliyoni 195 z’amafaranga y’u Rwanda ku ngengo y’imari yari iteganijwe ya miliyoni 108.

Muri REB, abadepite bavuze ko amasoko atatu afite agaciro ka miliyari 4.2 z’amafaranga y’u Rwanda yahawe abapiganwa batujuje ibisabwa mu nyandiko y’ipiganwa.

Inteko ishinga amategeko yasabye Minisitiri w’intebe kuzashyikiriza, mu gihe cy’amezi umunani, raporo irambuye umutwe w’abadepite ku buryo ibyemezo byafashwe n’abadepite byashyizwe mu bikorwa.

Perezida wa PAC, Valens Muhakwa, yavuze ko mu masoko menshi ya Leta habaye amanyanga, agaragaza ko hakenewe iperereza ryimbitse kugira ngo hamenyekane icyabiteye kandi ababigizemo uruhare babiryozwe.

Ati: “Amezi umunani ni igihe gihagije cyo gushyira mu bikorwa iyo myanzuro. Nibyo twashingiyeho dusaba Minisitiri w’Intebe gutanga raporo y’ishyirwa mu bikorwa, hanyuma abadepite bakabikurikirana hagakurikiranwa kugira ngo barebe ko byakozwe ”.

Inteko ishinga amategeko yasabye Minisitiri w’intebe kuvugurura, mu gihe cy’amezi atandatu, imiterere n’imikorere ya WASAC hagamijwe gukemura byimazeyo ibibazo bikomeje kugaragara mu miyoborere yayo, imicungire yayo harimo n’imicungire y’imari nkuko bigaragazwa na raporo z’umugenzuzi mukuru w’imari ya Leta kuva 2014- 2015 kugeza 2019/2020.