Mu gihe Perezida w’Uburundi, Évariste Ndayishimiye, ari we uyoboye Afurika Yunze Ubumwe muri uyu mwaka, hari abibajije impamvu atagaragara cyane mu nama mpuzamahanga zikomeye zihuza ibihugu bikomeye ku isi, zirimo G7 n’andi mahuriro afatirwamo ibyemezo bikomeye ku bukungu, umutekano n’imiyoborere y’isi.
Iki kibazo kirenze Ndayishimiye ku giti cye. Ahanini kigaragaza ikibazo Afurika imaze imyaka myinshi ihanganye na cyo kirimo kuba ari umugabane ufite abaturage benshi n’umutungo kamere mwinshi, ariko ugakomeza kugira ijwi rito mu byemezo bikomeye bifatwa ku rwego mpuzamahanga.
Afurika ikunze kuvugirwa aho kuvuga
Mu gihe G7 ihuza ibihugu bikize kandi bifite ubukungu bukomeye ku isi, Afurika ntigira umunyamuryango n’umwe muri iri huriro.
Nubwo ibibazo byinshi byigwa muri G7 bireba Afurika urugero nk’imihindagurikire y’ibihe, imyenda y’ibihugu bikennye, umutekano, ubucuruzi n’iterambere, abakunze gufata ibyemezo ni ibihugu byo mu Burayi, Amerika n’u Buyapani.
Ibi bituma bamwe bavuga ko Afurika ikunze kuba “ingingo iri ku murongo w’ibyigwa” aho kuba “umufatanyabikorwa ufata ibyemezo.”
Kutagaragara kwa Ndayishimiye bisobanura iki?
Hari impamvu nyinshi zishobora gusobanura impamvu Perezida Ndayishimiye atagaragara muri zimwe mu nama zikomeye.
Icya mbere, G7 ntabwo ifite itegeko risaba gutumira Perezida wa AU buri mwaka. Igihugu cyakiriye inama ni cyo gihitamo abo gitumira hakurikijwe inyungu za dipolomasi n’insanganyamatsiko z’iyo nama.
Icya kabiri, Uburundi ubwabwo ntabwo buri mu bihugu bifite ijambo rikomeye mu bukungu cyangwa muri dipolomasi mpuzamahanga nk’uko bimeze kuri Afurika y’Epfo, Misiri cyangwa Nigeria.
Ibi bishobora gutuma ibihugu bikomeye bidaha uburemere bwinshi uruhare rwa Perezida wa AU iyo akomoka mu gihugu kidafite imbaraga nyinshi ku rwego mpuzamahanga.
Icya gatatu, ibihugu bikomeye bikunze gushaka kuvugana n’ibihugu bifite uruhare runini mu bukungu cyangwa mu mutekano w’akarere, kurusha gukurikiza gusa imyanya iri mu miryango mpuzamahanga.
Kuki Kagame na Sisi bo batumiwe?
Mu 2018, Perezida Paul Kagame yatumiwe muri G7 yabereye muri Canada, icyo gihe yari Perezida wa AU.
Mu 2019, Abdel Fattah el-Sisi nawe yatumiwe muri G7 yabereye mu Bufaransa.
Ariko si uko gusa bari abayobozi ba AU.
U Rwanda rwari rwatangiye kumenyekana kubera amavugurura muri AU, mu gihe Misiri ari kimwe mu bihugu bifite uburemere bukomeye muri Afurika no mu Burasirazuba bwo Hagati.
Ibi byerekana ko akenshi ubutumire buturuka ku guhuza ibintu byinshi: umwanya umuntu afite muri AU, igihugu akomokamo n’inyungu za dipolomasi z’ibihugu bya G7.
Afurika yaba igihabwa ijambo ringana iki?
Nubwo AU yabaye umunyamuryango uhoraho wa G20 kuva mu 2023, Afurika iracyafite ikibazo cyo kutagira imyanya ihoraho mu mahuriro menshi afatirwamo ibyemezo bikomeye ku isi.
Urugero ni uko nta gihugu cya Afurika gifite uburenganzira bwo guhagarika icyemezo mu kanama k’ukutekano ka ONU, kandi Afurika ikaba idafite umwanya uhoraho muri uwo rwego.
Ikibazo si ukutatumirwa kwa Ndayishimiye gusa, ahubwo ni uburyo Afurika yose ikomeje kugira uruhare ruto mu miyoborere y’isi nubwo igira ingaruka zikomeye ku byemezo bifatirwa ahandi.
Ese ibintu bishobora guhinduka?
Mu myaka iri imbere, ubwiyongere bw’abaturage ba Afurika, umutungo kamere wayo n’uruhare rwayo mu bukungu bw’isi bishobora gutuma ijwi ryayo rirushaho gukomera.
Ariko ibyo bizaterwa n’uburyo ibihugu bya Afurika bizashobora kuvugira hamwe no gushyira imbere inyungu rusange z’umugabane aho gushyira imbere inyungu za buri gihugu ukwacyo.
Kutagaragara kwa Perezida Ndayishimiye mu nama zimwe z’ibihangange si ikibazo cy’umuntu umwe cyangwa igihugu kimwe. Ni ikimenyetso cy’ikibazo kinini kurushaho: Afurika ifite abaturage barenga miliyari 1.5 n’umutungo kamere ukenewe n’isi yose, ariko iracyaharanira kubona umwanya uhoraho ku meza afatirwaho ibyemezo biyireba.
Ikibazo gikomeye rero si “Kuki Ndayishimiye atari muri G7?”, ahubwo ni “Kuki Afurika ikomeje gusaba ijambo aho kuba imwe mu bayobozi b’ikiganiro?”.
