Mu myaka irenga 25 ishize, izina rya Vladimir Putin ryabaye rimwe mu agarukwaho cyane muri politiki mpuzamahanga. Yavuye ku kuba umukozi wa serivisi z’ubutasi z’icyahoze ari Leta Zunze Ubumwe z’Abasoviyeti (KGB), aza kuba umwe mu bayobozi bamaze igihe kirekire ku butegetsi ku Isi.
Abasesenguzi ba politiki mpuzamahanga bagaragaza ko intambara hagati y’u Burusiya na Ukraine, yatangiye mu buryo bwagutse mu 2022, ifite inkomoko mu byemezo bya politiki, iby’umutekano n’icyerekezo Putin amaze imyaka myinshi yubaka.
Ishuri rya mbere rya Putin
Vladimir Putin yavukiye mu mujyi wa Saint Petersburg mu 1952. Mu myaka ya 1970 yinjiye muri KGB, urwego rw’ubutasi rwari rukomeye muri Leta Zunze Ubumwe z’Abasoviyeti.
Yoherejwe gukorera mu cyahoze ari Ubudage bw’Iburasirazuba, aho yize uburyo bwo gukusanya amakuru, gukoresha dipolomasi no kurinda inyungu z’igihugu.
Igihe Leta Zunze Ubumwe z’Abasoviyeti zasenyukaga mu 1991, Putin yari umwe mu babonye iryo hinduka ry’amateka. Mu bihe bitandukanye yavuze ko gusenyuka kwa USSR ari “imwe mu mpinduka zikomeye za geopolitiki zo mu kinyejana cya 20,” amagambo akunze gusobanurwa nk’agaragaza uburyo yabifashe nk’igihombo gikomeye ku Burusiya.
Kuzamuka kwe muri politiki
Nyuma yo kuva muri KGB, Putin yinjiye muri politiki y’umujyi wa Saint Petersburg.
Mu mpera z’imyaka ya 1990 yimukiye i Moscou, aho yakoranye bya hafi na Perezida Boris Yeltsin. Mu 1999 yagizwe Minisitiri w’Intebe, maze nyuma gato Yeltsin yegura ku butegetsi amusigira inshingano zo kuyobora igihugu by’agateganyo.
Ku wa 31 Ukuboza 1999, Putin yabaye Perezida w’agateganyo, atsinda amatora yabaye mu mwaka wa 2000.
Kongera kubaka ubutegetsi bukomeye
Putin akimara kugera ku butegetsi, yatangiye gushimangira ububasha bwa Leta nkuru.
Yagabanyije imbaraga za bamwe mu baherwe bakomeye (oligarchs) bari bafite ijambo rikomeye mu bukungu nyuma yo gusenyuka kwa USSR, anongera ubushobozi bw’inzego z’umutekano n’igisirikare.
Abamushyigikira bavuga ko yazamuye ubukungu bw’u Burusiya ndetse akabusubiza mu bihugu bifite ijambo rikomeye ku rwego mpuzamahanga, mu gihe abamunenga bavuga ko yagabanyije ubwisanzure bwa politiki, akomeza kugenzura itangazamakuru ndetse agashyira igitutu ku batavuga rumwe na we.
Kwaguka kwa NATO: Ingingo yakomeje guteza impaka
Kimwe mu bibazo byaranze ubutegetsi bwa Putin ni ukwaguka k’Umuryango w’Ubwirinzi bw’Ibihugu byo mu Majyaruguru y’Inyanja ya Atlantika (NATO).
Nyuma y’Intambara y’Ubutita, ibihugu byinshi byahoze biri mu muryango w’Abasoviyeti cyangwa byari bifitanye isano na wo byinjiye muri NATO.
Moscou yakomeje kuvuga ko ibyo byashyize umutekano wayo mu kaga, mu gihe ibihugu byo muri NATO byakomeje gutsimbarara ko buri gihugu gifite uburenganzira bwo guhitamo abafatanyabikorwa bacyo mu by’umutekano.
Intambara ya Georgia mu 2008
Mu 2008, u Burusiya n’igihugu cya Georgia byarwanye intambara yamaze igihe gito. Iyo ntambara yagaragaje ubushake bwa Moscou bwo gukoresha imbaraga za gisirikare mu rwego rwo kurinda inyungu zayo mu karere.
Hari abasesenguzi babona ko ari bwo bwa mbere Putin yerekanye ko atazemera ko ibihugu bimwe byahoze biri mu rwego rw’inyungu z’u Burusiya byegera cyane ibihugu byo mu Burengerazuba.
Kwigarurira Crimea
Mu 2014, nyuma y’impinduka za politiki zabereye muri Ukraine, u Burusiya bwigaruriye Intara ya Crimea.
U Burusiya bwavuze ko icyo cyemezo cyashingiye ku bushake bw’abaturage baho no ku mutekano wabwo, ariko Ukraine n’ibihugu byinshi byo mu Burengerazuba byacyise ukwambura igihugu ikindi ubutaka bunyuranyije n’amategeko mpuzamahanga.
Nyuma y’ibi, imirwano yarakajije umurego mu burasirazuba bwa Ukraine hagati y’ingabo za Ukraine n’imitwe yitwaje intwaro yashyigikirwaga na Moscou.
Icyerekezo Kremlin igaragaza
Abasesenguzi bagaragaza ko politiki ya Putin ishingiye ku ntego eshatu z’ingenzi. Iya mbere ni ukurinda umutekano w’u Burusiya no gukumira ko NATO ikomeza kwegera imipaka yabwo.
Iya kabiri ni ugusubiza u Burusiya umwanya ukomeye muri politiki mpuzamahanga nk’uko byahoze mu gihe cya Leta Zunze Ubumwe z’Abasoviyeti.
Iya gatatu ni ukugumana uruhare rukomeye mu bihugu byahoze bigize USSR, aho Moscou ibona ko bifite akamaro ku mutekano n’inyungu zayo z’igihe kirekire.
2022: Intambara yinjira mu rwego rushya
Ku wa 24 Gashyantare 2022, u Burusiya bwatangije igitero cya gisirikare cyagutse muri Ukraine.
Kremlin yavuze ko icyo gikorwa cyari kigamije kurinda umutekano w’u Burusiya, gukumira Ukraine kwinjira muri NATO no kurengera abaturage bavuga Ikirusiya batuye mu burasirazuba bwa Ukraine.
Ku rundi ruhande, Ukraine n’ibihugu byinshi byo mu Burengerazuba byavuze ko icyo gitero cyarenze ku bwigenge n’ubusugire bwa Ukraine. Iyo ntambara yahise iba imwe mu zikomeye u Burayi bwongeye kubona kuva Intambara ya Kabiri y’Isi Yose yarangira.
Ese Putin yageze ku ntego ze?
Iki ni kimwe mu bibazo bikomeje kugibwaho impaka. Abamushyigikira bavuga ko yagaruye u Burusiya mu mwanya w’ibihugu bikomeye kandi akerekana ko Moscou idashobora kwirengagizwa mu bibazo mpuzamahanga.
Abamunenga bo bavuga ko intambara yateje ibihano bikomeye by’ubukungu, igahungabanya umubano w’u Burusiya n’ibihugu byinshi ndetse igateza igihombo gikomeye mu bukungu no mu buzima bw’abantu.
Iyo usesenguye urugendo rwa Vladimir Putin kuva mu kazi k’ubutasi muri KGB kugeza ageze i Kremlin, usanga amateka ye afitanye isano ikomeye n’impinduka zabaye mu Burusiya nyuma yo gusenyuka kwa USSR.
Ku basesenguzi benshi, intambara ya Ukraine ntabwo ari icyemezo cyafashwe mu gihe gito, ahubwo ni umusaruro w’icyerekezo cya politiki n’umutekano u Burusiya bwagiye bukurikiza mu myaka irenga makumyabiri.
Icyakora, uburyo iyo ntambara isobanurwa n’impamvu zayo biracyakomeje kugibwaho impaka hagati y’u Burusiya, Ukraine, ibihugu byo mu Burengerazuba n’abasesenguzi batandukanye. Amateka ni yo azatanga ishusho ya nyuma ku buyobozi bwa Putin n’ingaruka buzagira ku Burusiya no ku isi muri rusange.
