Mkuu wa Jeshi la Ulinzi la Afrika Kusini (SANDF), Jenerali Rudzani Maphwanya, amepinga madai kwamba ujumbe wa Jumuiya ya Maendeleo ya Kusini mwa Afrika (SADC) nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo (SAMIDRC) umeshindwa kutekeleza majukumu yake. Alisisitiza kuwa ujumbe huo umechangia katika juhudi za kuleta amani nchini humo.
Akizungumza na waandishi wa habari mjini Pretoria mnamo Jumapili, tarehe 4 Mei 2025, kuhusu kuondoka kwa SAMIDRC kutoka DRC, Maphwanya alijibu swali kuhusu iwapo SAMIDRC imeshindwa majukumu yake kwa kusema: “Lengo kuu lilikuwa kuhakikisha kuna amani na utulivu… na pale ambapo kuna upatanisho na mazungumzo ya kisiasa… Ndiyo, tunaona kuwa SAMIDRC imechangia juhudi hizo… zinazoelekea kwenye amani. Amani ndiyo lengo letu la mwisho.”
Nchi tatu zilizochangia wanajeshi katika SAMIDRC — Afrika Kusini, Malawi, na Tanzania — zilianza kuondoa wanajeshi na vifaa vyao kutoka DRC baada ya SADC kutangaza kusitisha ujumbe huo katika mkutano wa kilele wa viongozi wa nchi wanachama uliofanyika tarehe 13 Machi 2025.
Waziri wa Ulinzi wa Afrika Kusini, Angie Motshekga, alieleza kuwa tangazo hilo lilifuatia juhudi nyingi za kidiplomasia, mikutano ya ngazi ya juu na wadau muhimu, pamoja na maendeleo katika juhudi za kuleta amani mashariki mwa DRC.
Motshekga alisema kuwa kuondoka kwa wanajeshi wa SAMIDRC “kunaashiria hatua mpya katika juhudi zetu za kudumisha amani katika eneo hilo. Hii inaonyesha imani katika nia ya DRC kutatua matatizo ya usalama wa ndani na kupungua kwa idadi ya wanajeshi wa kigeni, kwa msaada wa ushirikiano wa kidiplomasia unaoendelea na maendeleo.”
Maphwanya aliongeza kuwa: “Hatuwezi kukimbilia njia ya amani… wapatanishi wanahitaji kuchukua hatua ya kwanza.” Alifafanua kuwa kuondoka kwa wanajeshi kutoka Kongo kunapaswa kuonekana katika muktadha wa juhudi za kisiasa za kutafuta amani na utulivu.
Alisema: “Kuondoka kwa wanajeshi si kwa sababu ya ajali. Tunaondoka kwa fahari tukisema kuwa kuna dalili za amani.”
Mtaalamu wa masuala ya kijeshi, Dean Wingrin, alitoa maoni kuhusu matamshi ya Mkuu wa Jeshi na Waziri wa Ulinzi, akisema: “Wakati M23 walipouteka mji wa Goma na karibu na Sake, ambapo kulikuwa na makao makuu ya SAMIDRC, na baadaye mji mkuu wa Jimbo la Kivu Kusini, wanajeshi wa SADC walikuwa kama mateka… sidhani kama viongozi wa SADC walikuwa na chaguo jingine katika mkutano wao wa tarehe 13 Machi wa kusitisha ujumbe huo.”
Hata hivyo, aliongeza kuwa ujumbe wa SAMIDRC haukupewa rasilimali za kutosha, na wanajeshi wachache walitumwa kuliko inavyohitajika.
Wingrin alieleza kuwa Serikali ya DRC ilikataa kufanya mazungumzo na waasi wa AFC/M23 hadi walipouteka Goma na Bukavu.
Alisema: “Tangu wakati huo, SAMIDRC ilikuwa kama watazamaji na mazungumzo ya Qatar yalifanya mapigano yasitishwe kwa muda. Ujumbe wa SAMIDRC ulishindwa.”
Wanajeshi wa SAMIDRC wiki iliyopita walianza kuondoka kutoka vituo vyao huko Sake na Goma na kusafiri kwa barabara kupitia Rwanda kuelekea maeneo yaliyopangwa nchini Tanzania kabla ya kila mwanajeshi kurejea nchini kwake.
Maphwanya alieleza kuwa: “Safari zilianza tarehe 29 na malori 13. Kikosi cha awali cha watu 57 kiko katika vituo vya mbele kikisubiri wanajeshi wetu. Leo kundi la pili linaondoka na safari itakamilika mwishoni mwa mwezi huu.”
Jenerali Maphwanya pia alisema kuwa SAMIDRC “haitaacha hata sindano moja mashariki mwa DRC,” ambapo wanajeshi wa Afrika Kusini watarejea kutoka Tanzania kwa njia ya anga, na vifaa vyao kufuata kwa njia ya bahari.
Mkurugenzi wa Operesheni za Pamoja, Luteni Jenerali Siphiwe Lucky Sangweni, alisema kuwa mwanajeshi wa kwanza wa SANDF alifika Tanzania tarehe 30 Aprili. Safari hiyo ilichukua muda mrefu kuliko ilivyopangwa kutokana na barabara mbovu na magari kuharibika.
Kwa kuwa uwanja wa ndege wa Goma unadhibitiwa na M23, wanajeshi na vifaa vililazimika kuondoka kupitia Rwanda.
Kama Wingrin alivyosema, “Jambo la mwisho ambalo Waafrika Kusini na viongozi wa SADC walitaka kuona… ni wanajeshi wa SADC kulazimika kupita Rwanda, wakisindikizwa na Jeshi la Rwanda ili kufika kaskazini mwa Tanzania.”
Wingrin aliongeza kuwa kutokana na meli ya SAS Drakensberg ya Jeshi la Wanamaji la Afrika Kusini (SA Navy) kutokuwa kazini, kuna uwezekano kuwa SANDF itakodisha meli kwa ajili ya kusafirisha vifaa.
