Mu kiganiro Perezida w’u Burundi, Évariste Ndayishimiye, yahaye RFI, yatangaje ko ubutumire aherutse guha abatavuga rumwe n’ubutegetsi bwa Perezida Félix Tshisekedi atabukoze agamije kumwangiriza, ahubwo ko ari “secours” (ubutabazi) ari kumuha.
Aya magambo yahise akurura impaka.
Ni ubuhe “butabazi” Perezida wa Congo yaba akeneye, kandi kuki Perezida w’u Burundi ari we ubuvugaho?
Mu rwego rwa geopolitike, amagambo ya Ndayishimiye ashobora gusobanurwa mu buryo burenze igisobanuro gisanzwe cy’ijambo “ubutabazi”.
Kugabanya igitutu kiri kuri Tshisekedi
Mu mezi ashize, ubutegetsi bwa Perezida Tshisekedi bwahuye n’ibibazo byinshi icyarimwe. Hari ikibazo cy’umutekano mu burasirazuba bwa RDC, ibiganiro n’imitwe yitwaje intwaro, n’igitutu cya politiki gituruka ku batavuga rumwe na leta.
Muri urwo rwego, guhuza ubutegetsi na opozisiyo bishobora gufatwa nk’uburyo bwo kugabanya ubushyamirane no kwirinda ko igihugu cyakwinjira mu bibazo bya politiki byakongera kuremerera ubuyobozi buriho.
Ni muri uwo murongo Ndayishimiye ashobora kuba yaravuze ko ari “ubutabazi” kuri Tshisekedi: ubutabazi bwa politiki, aho kuba ubwa gisirikare cyangwa ubw’amafaranga.
Inyungu z’u Burundi
U Burundi bufite inyungu zikomeye ku mutekano wa RDC. Icyahungabanya ubutegetsi bwa Kinshasa gishobora kugira ingaruka no ku Burundi, cyane cyane ku mutekano wo ku mipaka no ku bufatanye hagati y’ibihugu byombi.
Ni yo mpamvu Gitega ishobora kuba ibona ko ituze rya politiki i Kinshasa ari inyungu rusange, aho kuba inyungu ya Tshisekedi wenyine.
Kwerekana uruhare rwa dipolomasi
Aya magambo ashobora no gusobanura ko Ndayishimiye ashaka kwiyerekana nk’umuhuza ushobora kuganiriza impande zitandukanye muri Congo.
Mu gihe akarere kari mu nzira zinyuranye z’ibiganiro by’amahoro, igihugu gishobora guhuza ubutegetsi na opozisiyo cyabona umwanya ukomeye muri dipolomasi y’akarere.
Ubutumwa bwihishe
Ubutumwa bwihishe muri ayo magambo ni uko Tshisekedi akwiye gufata ibiganiro n’abatavuga rumwe na we nk’igikoresho cyo gukomeza ituze rya politiki, aho kubifata nk’ikimenyetso cy’intege nke.
Ibyo bishobora no kuba uburyo bwo kwirinda ko ibibazo bya politiki by’imbere mu gihugu byivanga n’ibibazo by’umutekano bimaze imyaka mu burasirazuba bwa Congo.
Ese ni ugushyigikira opozisiyo
Ntabwo byanze bikunze gutumira abatavuga rumwe n’ubutegetsi bisobanura ko u Burundi bwafashe uruhande rwabo. Mu dipolomasi, ibihugu bikunze kugirana ibiganiro n’impande zose kugira ngo bibashe kugira uruhare mu gushaka ibisubizo no gukomeza umubano n’abakinnyi batandukanye ba politiki.
Muri macye iyo Perezida Ndayishimiye avuga ko ubutumire yahaye opozisiyo ari “ubutabazi” kuri Tshisekedi, ashobora kuba ashaka kuvuga ko ibiganiro bya politiki bishobora gufasha kugabanya igitutu kiri ku butegetsi bwa Kinshasa no guteza imbere ituze.
Icyakora, amagambo ye ashobora gusobanurwa mu buryo butandukanye, kandi nta kimenyetso cyigenga cyemeza ko Tshisekedi yemeye cyangwa yasabye ubu buryo.
Icyo byerekana ni uko mu gihe ibibazo bya Congo bikomeje kugira ingaruka ku karere kose, dipolomasi iri kurushaho gufatwa nk’intwaro ishobora kugira uruhare mu gushaka ibisubizo, nubwo uburyo izatanga umusaruro bukiri ikibazo kitaratanga umurongo usobanutse.
