Itsinda ry’impuguke z’Umuryango w’Abibumbye ryerekanye kwiyongera kw’ibikorwa by’umutwe w’abagizi ba nabi ugizwe n’abasivili , abacuruzi n’abakomisiyoneri b’Abarundi n’Abanyekongo ndetse na bamwe mu basirikare bakuru b’u Burundi hagati ya Repubulika ya Demokarasi ya Congo n’u Burundi mu bikorwa by’ubucuruzi butemewe bwa zahabu .
Amasoko menshi yamenyesheje itsinda ry’impuguke ko amakimbirane akomeje kuba hagati ya Repubulika ya Demokarasi ya Congo n’u Rwanda yahungabanije inzira ya magendu ya zahabu yinjiraga mu Rwanda, kubera ko abategetsi ba Congo barushijeho kugenzura ibicuruzwa n’abantu banyura ku mupaka.
Kubera iyo mpamvu, abakora magendu, harimo n’abafite aho bahurira n’imitwe yitwaje intwaro igenzura ahacukurwa zahabu muri Teritwari za Uvira na Fizi, baragenda bahindura inzira inyuzwamo zahabu bayohereza mu Burundi mu buryo butemewe, aho bivugwa ko hari guhinduka ihuriro rya zahabu icuruzwa mu buryo butemewe ivuye muri Repubulika ya Demokarasi ya Congo.
Nk’uko zivuga muri raporo yazo kuri Repubulika ya Demokarasi ya Congo, yagiye ahagaragara kuwa 13 Kamena, ngo izi mpuguke za Loni zamenye umugabo uri inyuma y’ibikorwa by’ako gatsiko zita ak’abagizi ba nabi.
Zivuga ko uyu yisobanuye mu mazina atandukanye, nka Célestin Nduwimana cyangwa Gedeon Bigirimana, kandi ko yari afite imirimo itandukanye, nko kuba umukozi w’ubutasi bw’u Burundi ukorera muri Uvira cyangwa umupolisi w’u Burundi woherejwe Uvira, cyangwa akavuga ko afasha itsinda ry’ingabo z’Abarundi zoherejwe mu butumwa bwa EAC.
Nyamara, ngo nimero ya terefone yo muri Repubulika ya Demokarasi ya Congo ikoreshwa na Célestin Nduwimana yanditswe ku rindi zina.
Nk’uko amasoko menshi abitangaza, Nduwimana ngo yari umuhuza w’ingenzi uhuza abacuruzi ba magendu bo muri Repubulika ya Demokarasi ya Congo n’abaguzi baturutse mu Burundi. Itsinda ry’impuguke ryemeje ko byibuze inshuro esheshatu, hagati y’Ukuboza 2022 na Werurwe 2023, Nduwimana yagize uruhare mu gutwara byibuze ibiro 11 bya zahabu, aho amakuru yakusanyijwe yemeza ko yavuyemo amadorari 455.000.
Ngo izi nshuro esheshatu zagaragaje uburyo bw’imikorere y’ako gatsiko k’abagizi ba nabi.
Nduwimana ngo yabanje kuvugana n’abacuruzi ba magendu bo muri Uvira kugira ngo agaragaze ko ashishikajwe no gukorana nabo kandi abasezeranya ko bazabona inyungu mu Burundi, abizeza ko bazakingirwa n’abayobozi b’u Burundi nibamara kwambuka umupaka.
Zahabu yaturutse muri Repubulika ya Demokarasi ya Congo yahise yezwa binyuze mu makoperative yemewe mu Burundi. Amasoko atandukanye yabigizemo uruhare yabwiye itsinda ry’impuguke ko Nduwimana yorohereje abacuruzi ba magendu bifuza kwambuka mu Burundi ndetse abahuza n’abahagarariye amakoperative acunga ibirombe by’amabuye y’agaciro mu Burundi.
Mu iperereza ryakozwe, Itsinda ry’impuguke urugero ryabonye inyandiko yandikishijwe intoki isobanura amasezerano y’uburiganya hagati y’amakoperative Koribilorwa Twikenure Minyago na Dukorere Hamwe Dusoze Ikivi yo kugura zahabu ku bantu baturuka muri Repubulika ya Demokarasi ya Congo. Umwe mu bashyize umukono kuri iyi nyandiko ni Noà«l Nshimirimana.
Iri tsinda ryabonye nimero ya terefone yakoreshejwe na Nshimirimana kugira ngo avugane n’abandi bagize ako gatsiko maze risanga yanditswe ku rindi zina.
Nk’uko abantu benshi bakoreshejwe mu gutwara iyo zahabu kubw’aka gatsiko, ngo zahabu batwaye mu Burundi yavuye mu birombe bya Misisi cyangwa Nyange, muri Repubulika ya Demokarasi ya Congo. Iyo bambutse umupaka, zahabu bayigabanya abantu benshi kugirango bagabanye ibyago byo kuyibura yose mu gihe bafashwe.
Icyakora, kwambuka umupaka uhuza Uvira, muri Repubulika ya Demokarasi ya Congo, n’u Burundi byagaragaje ikibazo gito, bitewe n’ubugenzuzi buke bwo kugenzura no kutagira scanner cyangwa gusaka kugira ngo bavumbure ubwo butare.
Nk’uko amakuru aturuka mu nzego z’umutekano za Repubulika ya Demokarasi ya Congo ndetse n’abantu bavuganye na Nduwimana avuga, ngo uyu yavuze ko abikora abitegetswe n’abayobozi be.
Itsinda ry’impuguke ntiryashoboye kwemeza niba Nduwimana akorera urwego rwemewe; ariko, ryakusanyije ibimenyetso byinshi byerekana ko yakoraga yahawe umugisha n’abayobozi bakuru.
Nduwimana yabwiye benshi mu bafatanyabikorwa be ko avugana n’abantu bo mu tundi turere twinshi two muri Repubulika ya Demokarasi ya Congo.
Abantu batatu bakoreshejwe mu kwikorera iyo zahabu bayijyana mu Burundi, babwiye Itsinda ry’impuguke ko bahagaritswe kuri bariyeri ebyiri za polisi ku muhanda uhuza Bujumbura na Muyinga batwaye zahabu. Umushoferi ngo yavuze izina ry’umujenerali w’Umurundi gusa kandi bashoboye kunyuraho nta nkomyi. Ngo bakurikije ibi, aba babonye ko abo bapolisi bari bamenyeshejwe ko baza kuhaca.
Andi masoko atatu abizi neza, avuga ko Nduwimana yateguye inama mu karere ka Kamenge hagati y’abantu bo mu gatsiko k’abacuruzi ba magendu n’umunyagihugu w’Umurundi, wiyita General Thierry Habimana. Muri iyi nama, ngo Habimana yerekanye ko yiteguye gutanga ubufasha bwe. Abandi bikorezi babiri bavuze ko igihe bahagarikwaga ku mupaka wa Gatumba ngo basakwe, isaka ryarahagaritswe nyuma y’uko Nduwimana ahamagaye umupolisi w’Umurundi wari aho ku mupaka.
Mu ibaruwa yandikiwe itsinda ry’impuguke muri Mata 2023, abategetsi b’Uburundi bavuze ko amakoperative yavuzwe haruguru atagize uruhare mu kwiba zahabu muri Repubulika ya Demokarasi ya Congo kandi ko abantu bagaragajwe n’itsinda ry’impuguke batabazi.
