Migawanyiko kati ya Marekani, Israel na Iran ina mizizi yake katika historia ndefu ya ushirikiano, ubaguzi na mabadiliko ya nguvu, ambayo yameathiri kabisa eneo la Mashariki ya Kati.
Ili kuelewa vizuri mzozo huu usioisha, ni lazima turejee historia, tungee lengo la kila taifa na pia tuchukuliwe na wachezaji mbalimbali wa kanda.
I. Marekani na Iran: Kutoka Urafiki hadi Uadui
Uhusiano kati ya Marekani na Iran ulianza uzinduzi wa karne ya 19 (wakati Iran ilijulikana kama Qajar Persia), ikiwa na ushirikiano wa awali ambapo Marekani ilisaidia Iran kujitenga na watawala wa Ulaya. Lakini hali ikabadilika sana karne ya 20 na hasa baada ya Vita Kuu ya Pili ya Dunia.
A. Mapinduzi ya 1953 na Uingiliaji wa Marekani
Hatua kubwa ilitokea mwaka 1953 wakati CIA na MI6 waliunga mkono kuangusha chama cha Mohammad Mosaddegh, kiongozi aliyejaribu kuchukua udhibiti kamili wa mafuta ya Iran. Shah Mohammad Reza Pahlavi akarudi madarakani, na hali hii ilipelekea wananchi wengi wa Iran kumuona Marekani kama mdomo wa kuingilia mambo ya ndani.
B. Mapinduzi ya 1979 ya Iran
Kuikubali kinyume vya utawala wa Marekani kulishamiri zaidi baada ya Mapinduzi ya Kiislamu ya 1979 yaliyoongozwa na Ayatollah Khomeini, ambapo serikali ya Kiislamu iliendelea, na Marekani ikiitwa “Shetani Mkuu.” Kuchukuliwa kwa mji wa Washington mwaka huo kulichochea kabisa uhusiano kati ya pande hizo mbili.
C. Sera ya Marekani baada ya Mapinduzi
Tangu hapo, Marekani imekuwa ikilazimisha vikwazo vikali dhidi ya Iran ili kuzuia mpango wake wa nyuklia na kuzuia ushawishi wake kwa vikundi vya ugaidi. Iran kwa upande wake imegonga kuunga mkono mataifa dhidi ya Marekani.
II. Israel na Iran: Tulikuwana Wanaadui Mtupu
Uhusiano kati ya Israel na Iran ulipitia mabadiliko makubwa pia.
A. Ushirikiano kabla ya Mapinduzi
Kabla ya 1979, Israel na Iran zilikuwa na mahusiano mazuri na kufanya ushirikiano wa kijeshi. Israel ilikuwa na ubalozi Tehran, na nchi hizo mbili zilishirikiana wakati wa Vita vya siku sita.
B. Mapinduzi ya baada
Baada ya mapinduzi, Iran ilianza kuunga vikundi vinavyopinga Israel kama Hezbollah na Hamas. Hii ilisababisha kuongezeka kwa uadui thabiti.
C. Mpango wa nyuklia wa Iran vs. Usalama wa Israel
Israel inaona mpango wa nyuklia wa Iran kama tishio kubwa. Kwa kujaribu kujizuia, imefanya mashambulizi dhidi ya vituo vya kijeshi vya Iran katika Syria na mahali pengine.
