IMG-20260523-WA0037(1)

Imvugo zibiba urwango, ubumara bwashora akarere mu mwijima: Kuki Abanyarwanda bakwiye kuzirwanya kare?

Sangiza iyi nkuru

Mu myaka isaga 30 ishize, u Rwanda rwabaye isomo rikomeye ku isi nyuma ya Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994, yahitanye abarenga miliyoni mu minsi 100 gusa.

Iyo Jenoside ku ikubitiro ntiyatangijwe n’amasasu cyangwa imihoro; yatangijwe n’amagambo.

Yubakiwe ku mvugo z’urwango, ivangura, gucamo abantu ibice no kubambura ubumuntu, kugeza aho bamwe bumvaga ko kwica abandi ari ibisanzwe.

Uyu munsi nubwo Jenoside yahagaritswe, imizi yayo n’ingengabitekerezo yayibanjirije ntibyazimye burundu.

Mu Rwanda no mu karere k’Ibiyaga Bigari, cyane cyane muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo n’u Burundi, hakomeje kugaragara imvugo zibasira Abanyarwanda, cyane cyane Abatutsi, ndetse n’abemera gukorana cyangwa gushyigikira ubutegetsi bw’u Rwanda. Hari abahabwa amazina agamije kubambura agaciro no kubagira abanzi, nk’uko bamwe bita abandi “ibifobagane”.

Ikibazo gikomeye ni uko izi mvugo zidakorwa gusa n’abantu ku giti cyabo. Hari abanyapolitiki, abarwanyi, imitwe yitwaje intwaro, ndetse n’abanyamakuru cyangwa abakoresha imbuga nkoranyambaga bazikoresha nk’intwaro ya politiki.

Mu karere, imitwe nka FDLR yasize igize uruhare rukomeye mu gukwirakwiza ingengabitekerezo ya Jenoside no kuyimurira mu bihugu bituranye, aho yakomeje gukoresha urwango nk’uburyo bwo gushaka abayoboke no gukomeza intambara.

Iyo umuntu yumvise amagambo asesereza abandi ashingiye ku bwoko, inkomoko cyangwa ibitekerezo bya politiki, ashobora kubifata nk’ibisanzwe cyangwa nk’“amagambo y’abanyapolitiki.”

Nyamara amateka y’u Rwanda yerekana ko amagambo mabi ashobora kuvamo amaraso.

Jenoside yakorewe Abatutsi yateguwe igihe kirekire binyuze mu binyamakuru, ibiganiro bya radiyo, inama za politiki n’imvugo zacaga abantu mo ibice. Abicwaga babanje kwitwa inzoka, abanzi, cyangwa abantu batagomba kubaho.

Ni yo mpamvu kurwanya imvugo z’urwango atari inshingano za Leta gusa, ahubwo ari inshingano za buri Munyarwanda.

Iyo umuntu acecetse imbere y’urwango, aba yemeye ko rukura.

Iyo abantu barebera gusa abashora urubyiruko mu macakubiri, baba bafunguriye amarembo ibibazo bishobora kuzabagiraho ingaruka bose.

Ikindi gikwiye kumvikana ni uko imvugo z’urwango zidahita zisenya igihugu mu munsi umwe. Zitangira gahoro gahoro. Zisenya icyizere hagati y’abaturage, zigatanya abantu, zigatuma urubyiruko rukura rwumva ko hari abo rugomba kwanga cyangwa gufata nk’abanzi.

Iyo bigeze aho, igihugu gitangira gutakaza ubumwe, umutekano n’iterambere.

Mu gihe isi iri mu bihe by’imbuga nkoranyambaga, ikibazo kirushaho gukomera kuko ubutumwa bw’urwango bukwirakwira mu masegonda make.

Umuntu umwe ashobora gukwirakwiza ibihuha cyangwa amagambo y’amacakubiri bikagera ku bihumbi by’abantu.

Ni yo mpamvu buri wese akwiye kugira ubushishozi bwo kutemera no kudakwirakwiza ubutumwa bushora abantu mu rwango.

Abanyarwanda bafite amateka akomeye yabigishije agaciro k’ubumwe.

Gahunda nka ‘Ndi Umunyarwanda’ zashyizweho kugira ngo zubake igihugu kitagendera ku moko cyangwa amacakubiri.

Nubwo urugendo rutararangira burundu, hari intambwe ikomeye igihugu cyateye. Ariko kandi, ayo mateka ni yo atuma Abanyarwanda bagomba gukomeza kuba maso kurusha abandi.

Kurwanya imvugo z’urwango si ukurengera itsinda runaka gusa; ni ukurengera ejo hazaza h’igihugu n’akarere. Ni ukurinda kandi urubyiruko kuzakurira mu mwuka w’ubushyamirane. Ni no kurinda ko amateka mabi yasubira ukundi.

Iyo urwango rutavanyweho kare, rushobora kuvamo urugomo, intambara n’ubwicanyi.

Iyo abantu batangiye kubona bagenzi babo nk’abanzi kubera inkomoko yabo cyangwa ibitekerezo byabo, amahoro aba atangiye gusenyuka.

Jenoside yakorewe Abatutsi ni gihamya y’aho amagambo ashobora kugeza igihugu.

Buri Munyarwanda akwiriye kumva ko guceceka imbere y’imvugo z’urwango bishobora kuzabyara ibibazo bikomeye ejo.

Kurwanya izi mvugo bisaba kuzamagana aho ziva hose, haba mu banyapolitiki, ku mbuga nkoranyambaga, mu itangazamakuru cyangwa mu buzima bwa buri munsi.

Bisaba kandi kwigisha urubyiruko amateka nyayo no kurutoza kubaha ubumuntu bwa buri wese.

Amahoro n’ubumwe ntibihoraho iyo bitarinzwe.

Iyo urwango ruretse gukosorwa, rukura nk’umuriro mu ishyamba.

Ariko iyo abaturage bafashe iya mbere mu kururwanya, igihugu kigira amahirwe yo gukomeza kubaho mu mutekano no mu bwiyunge burambye.

Soma Izindi Nkuru

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *