Ku itariki ya 21 Ugushyingo 1992, Colonel Théoneste Bagosora42 yakoresheje inama mu kigo cy’ imyitozo ya gisirikare kizwi ku izina rya Butotori cyari giherereye muri Komini Nyamyumba, Perefegitura ya Gisenyi.
Iyi nama yari yitabiriwe n’abayobozi bakuru batandukanye bo mu nzego za gisivili n’iza gisirikari. Mu basirikare bakuru harimo, Lieutenant Colonel Anatoli Nsengiyumva wari ukuriye urwego rw’iperereza mu gisirikare (G2), Colonel Bahufite Juvénal wari ukuriye ingabo muri perefegitura ya Gisenyi, Colonel Buregeya, Major Aloys Ntabakuze n’abandi.
Mu ba sivile, harimo Protais Zigiranyirazo, musaza w’umugore wa Perezida Habyarimana, wanabaye Perefe wa Ruhengeri kuva 1974 kugera 1989, Kajelijeli Juvénal wari burugumesitiri wa Komini Mukingo, Perefegitura ya Ruhengeri, Léon Mugesera, Ferdinand Nahimana, Joseph Habiyambere wakoraga muri Perezidansi ya Repubulika, Joseph Nzirorera, Robert Kajuga n’abandi.
Théoneste Bagosora yavutse ku wa 16 Kanama 1941 mu yahoze ari Komini Giciye, Perefegitura ya Gisenyi. Yahoze ari Koloneli mu ngabo za Leta ya Habyarimana zahoze zitwa “FAR”, akaba ari na mubyara w’umugore wa Perezida Habyarimana, Agata Kanziga.
Butotori cyari ikigo gikorerwamo imyitozo ya gisirikare ijyanye no kurwanira mu mazi. Kugeza mu Ukwakira 1990, cyari gikuriwe n’Ababirigi, nyuma y’aho gihabwa Abafaransa aba aribo bakiyobora. Abafaransa ni bo batozaga abasirikare ba FAR uburyo bwo kurwanira mu mazi.Iyo nama yari igamije kureba uko bakuraho burundu umwanzi ari we Umututsi.
Nk’uko bivugwa n’abatangabuhamya batandukanye, Bagosora yabwiye abari bitabiriye iyo nama ko umwanzi barwana ari FPR igizwe n’Abatutsi bavuye hanze bakaba bakorana n’Abatutsi b’imbere mu gihugu kandi ko bose bafite umugambi umwe wo kurimbura Abahutu.
Kubera iyo mpamvu, yasabye abari mu nama gukora ibishoboka byose bakikiza umwanzi mbere y’uko Abahutu bose bicwa (R.M, 2016). Léon Mugesera nk’umwe mu bari mu nama yafashe ijambo ashimira Colonel Bagosora amwizeza ko icyo gitekerezo agiye kugisangiza bagenzi babo bahuriye mu itsinda rizwi ku izina rya «Amis de l’Alliance» (incuti z’igihango). Yakomeje avuga ko biteguye gushyira mu bikorwa uwo mugambi (R.M, 2016).
Hassan Ngeze nawe yafashe ijambo avuga ko we yabibonye kuva mbere ndetse anabyandika mu kinyamakuru cya Kangura cyagaragaje ko Abatutsi bafite umugambi wo kurimbura Abahutu (Dupaquier 2010:197).
Inama nyinshi zijyanye no gutegura Jenoside zakunze kubera mu kigo cya Butotori kuko cyari kiri ahantu hizewe hatagerwa n’umuntu uwo ariwe wese. Inama yayobowe na Colonel Théoneste Bagosora igamije gutsemba Abatutsi igaragara mu buhamya bw’umutangabuhamya uzwi ku izina rya «DCH44» mu rubanza ruregwamo Bagosora na bagenzi be.
Umutangabuhamya yemeza ko ku itariki 21 Ugushyingo 1992 Bagosora yakoranye inama n’abategetsi bakuru batandukanye kandi ko icyari kigamijwe muri iyo nama kwari ukurebera hamwe uko bikiza umwanzi, ariwe Umututsi (Affaire no ICTR-98-41-TLE, Chambre IIIC; Dupaquier 2010: 197, footnote 21).
Ibi ni ibikubiye mu bushakashatsi bwa Komisiyo y’Igihugu yo Kurwanya Jenoside (CNLG) ku Itegurwa n’ishyirwa mu bikorwa rya Jenoside yakorewe Abatutsi mu yahoze ari Perefegitura ya Gisenyi.


