Mu gihe amasezerano mashya hagati ya Amerika na Iran akomeje guteza impaka ku rwego mpuzamahanga, kimwe mu bintu byakuruye amatsiko menshi ni inkuru ya miliyari 300 z’amadolari zikomeje kugarukwaho cyane, bivugwa ko zizafasha Iran kongera kwiyubaka nyuma y’intambara.
Ariko se, ayo mafaranga ni indishyi Amerika yemeye kwishyura Iran kubera ibyangijwe? Cyangwa ni uburyo bushya bwo gukoresha ubukungu nk’intwaro ya dipolomasi?
Iran: “Twangirijwe ibintu bifite agaciro ka miliyari amagana”
Nyuma y’intambara yabaye hagati ya Iran ku ruhande rumwe, na Amerika na Israel ku rundi, Tehran yavuze ko yangirijwe ibikorwa remezo, inganda, ibikorwa by’ingufu ndetse n’ubukungu muri rusange ku rugero runini.
Abategetsi ba Iran babaraga ko ibyangiritse bishobora kuba bifite agaciro kari hagati ya miliyari 300 na tiriyari imwe y’amadolari.
Ibi byatumye Iran ishyira ku meza y’ibiganiro icyifuzo cy’indishyi zingana na miliyari 400 z’amadolari nk’ikimenyetso cyo kwemera amahoro.
Amerika ntiyemeye kwishyura “indishyi”
Amakuru ya Reuters agaragaza ko Amerika yanze kwita ayo mafaranga “indishyi z’intambara”, ahubwo hashyizweho igitekerezo cyo gushinga ikigega cyiswe ‘Reconstruction and Development Fund’, gifite agaciro ka miliyari 300 z’amadolari.
Iki kigega kigamije kongera kubaka ibikorwa remezo bya Iran, gushora imari mu nganda n’ubwikorezi, guteza imbere urwego rw’ingufu ndetse no gufasha Iran kongera kwisanga mu bukungu mpuzamahanga.
Ni nde uzatanga ayo mafaranga?
Nk’uko Reuters ibivuga, amafaranga menshi azaturuka mu bashoramari bigenga bo muri Amerika, ibihugu by’Abarabu byo mu Kigobe cya Parsi, Aziya, Afurika ndetse n’Amerika y’Epfo.
Biravugwa kandi ko arenga kimwe cya kabiri cy’ayo mafaranga yamaze kubona abemeye kuyashora.
Ibi bituma bamwe bavuga ko atari indishyi z’intambara, ahubwo ari uburyo bwo gukurura ishoramari mpuzamahanga muri Iran.
Trump yahakanye ko Amerika izishyura Iran
Perezida Donald Trump yavuze ko amakuru avuga ko Amerika igiye guha Iran miliyari 300 z’amadolari ari “fake news”, cyangwa se amakuru y’ibinyoma.
Mu buryo nk’ubwo, Visi Perezida JD Vance yavuze ko “nta dorali na rimwe ry’abasoreshwa ba Amerika rizahabwa Iran”. Ahubwo yavuze ko Iran izabona inyungu z’ayo masezerano gusa nibaramuka bubahirije ibyo bemeye.
Iran yo ibibona ite?
Ku ruhande rwa Iran, iki kigega gishobora kugaragazwa imbere mu gihugu nk’intsinzi ya dipolomasi.
Nyuma y’imyaka myinshi y’ibihano by’ubukungu ndetse n’ingaruka z’intambara, kubona amahirwe yo kongera gukurura ishoramari mpuzamahanga bishobora gufatwa nk’intsinzi kuri Tehran.
Ariko hari abasesenguzi mu bukungu bavuga ko hakiri ikibazo cy'”agaciro k’ubusugire”.
Bagaragaza ko Iran ishobora kubona ayo mafaranga nk’ubufasha bujyanye n’amabwiriza y’ibihugu byo hanze aho kuba uburenganzira busesuye bwo kugena ejo hazaza h’ubukungu bwayo.
Ese ni indishyi cyangwa igikoresho cya dipolomasi?
Uko ibintu bihagaze ubu, nta masezerano agaragaza ko Amerika yemeye kwishyura Iran indishyi z’intambara zingana na miliyari 300 z’amadolari.
Ahubwo Iran yari yasabye indishyi za miliyari 400 z’amadolari, Amerika irabyanga, hashyirwaho gahunda y’ikigega cy’ishoramari cya miliyari 300 z’amadolari.
Ayo mafaranga azaterwa inkunga ahanini n’abashoramari bigenga, kandi Iran izayabona gusa mu gihe amasezerano azaba yubahirijwe.
Izi miliyari 300 z’amadolari zishobora kuba ikimenyetso cy’uburyo bushya bwo gukemura amakimbirane, aho ibihugu bikomeye bitakoresha gusa imbaraga za gisirikare, ahubwo bikifashisha ubukungu nk’igikoresho cyo kubaka amahoro no guteza imbere inyungu zabyo.
Ariko ikibazo gikomeje kwibazwa ni iki: niba Iran izabona ayo mafaranga ari uko yubahirije ibisabwa na Amerika, ayo mafaranga azaba ari indishyi z’ibyangijwe koko, cyangwa azaba ari igihembo cyo kwemera amabwiriza ya Washington?
Ni ikibazo kizasubizwa n’ishyirwa mu bikorwa ry’aya masezerano mu minsi n’amezi biri imbere.


