Muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo, impaka zishingiye ku mushinga wo kuvugurura Itegeko Nshinga zatangiye gufata indi ntera, ibintu benshi babona nk’ibishobora guhindura ahazaza h’ubutegetsi bw’iki gihugu gikomeye muri Afurika yo hagati.
Mu byumweru bishize, bamwe mu banyapolitiki bo mu ishyaka riri ku butegetsi ndetse n’abegereye Perezida Félix Tshisekedi batangiye kuvuga ku gukosora cyangwa kuvugurura Itegeko Nshinga ryashyizweho mu 2006 nyuma y’intambara zari zarashegeshe Congo.
Nubwo ubutegetsi buvuga ko impinduka zigamije kunoza imiyoborere n’imikorere y’inzego za Leta, abatavuga rumwe na bwo bo batangiye kubibona nk’intambwe ishobora gufungura inzira yo kongera imbaraga z’ubutegetsi bwa Perezida ndetse no kuba yakuraho umubare wa manda ziteganywa n’itegeko.
Itegeko Nshinga ryubatswe nyuma y’intambara
Itegeko Nshinga rya Congo ryemejwe nyuma y’ibiganiro by’amahoro byari bigamije kongera kubaka igihugu cyari kivuye mu ntambara zikomeye zahitanye abantu benshi.
Ryashyizeho ihame rikomeye rivuga ko Perezida atarenza manda ebyiri, buri manda ikamara imyaka itanu.
Iryo hame ryaje gufatwa nk’umusingi wa demokarasi muri Congo, cyane cyane nyuma y’uko Joseph Kabila yashinjwaga gushaka kuguma ku butegetsi igihe manda ze zari zirangiye.
Icyo gihe habaye imyigaragambyo n’igitutu mpuzamahanga byatumye habaho amatora yagejeje Tshisekedi ku butegetsi.
Uyu munsi, kuba kongera kuvugwa impinduka ku Itegeko Nshinga biri gutuma benshi bibaza niba Congo itaba igiye kongera gusubira mu bibazo bya politiki byigeze kuyijugunya mu mvururu.
Ni iki ubutegetsi bushaka guhindura?
Nubwo kugeza ubu nta nyandiko irambuye irashyirwa hanze ku mugaragaro, bamwe mu begereye ubutegetsi bavuga ko hari ingingo zidakijyanye n’igihe.
Mu byo bavuga harimo imikorere y’inzego hagati ya Perezida na Minisitiri w’Intebe, imiterere y’ubutegetsi bw’intara, imikorere ya Komisiyo y’Amatora ndetse n’uburyo bwo gukemura amakimbirane ya politiki.
Ariko abatavuga rumwe n’ubutegetsi bavuga ko inyuma y’izi mpamvu hashobora kuba hari umugambi wa politiki ugamije kongera kugenzura inzego no gutegura uburyo Perezida yakomeza kugira ijambo rikomeye mu gihugu igihe manda ze zaba zirangiye.
Abatavuga rumwe n’ubutegetsi batangiye gukaza ijwi
Amashyaka atavuga rumwe n’ubutegetsi yatangiye kuburira abaturage ko gukora ku Itegeko Nshinga bishobora guteza ikibazo gikomeye.
Hari abagereranya ibi n’ibyabaye mu bindi bihugu bya Afurika, aho impinduka ku mategeko nshinga zakoreshejwe mu kongera manda z’abakuru b’ibihugu.
Abakurikiranira hafi politiki ya Congo bavuga ko ikibazo gikomeye atari uguhindura Itegeko Nshinga ubwaryo, ahubwo ari igihe biri gukorerwa n’urwego rw’icyizere abaturage bafitiye inzego za Leta.
Congo iri mu bihe bikomeye by’umutekano muke ukomeje mu burasirazuba bw’igihugu, ubukungu buri guhura n’ibibazo ndetse no kutizerana gukomeye hagati y’abanyapolitiki.
Muri uwo mwuka wa politiki usanzwe ushyushye, impaka ku Itegeko Nshinga zishobora kongera gukongeza ubushyamirane.
Ese Tshisekedi ashobora kongera gushaka ububasha burenze?
Iki ni cyo kibazo kiri kwibazwa cyane muri Congo. Perezida Félix Tshisekedi kugeza ubu ntaratangaza ku mugaragaro ko ashaka guhindura manda cyangwa kongera igihe ayobora igihugu, ariko amagambo y’abamushyigikiye ni yo akomeje gutuma impaka ziyongera.
Abanyapolitiki bamwe bavuga ko ubutegetsi bushobora kuba buri kugerageza gupima ubushyuhe bwa politiki mbere yo kujya kure mu mushinga nyirizina.
Abandi bo bavuga ko bishobora no kuba uburyo bwo kurangaza abaturage mu gihe igihugu kigifite ibibazo by’umutekano n’ubukungu.
Ingaruka zishobora kubaho
Niba uyu mushinga ukomeje gutera imbere, Congo ishobora guhura n’ibibazo bikomeye birimo imyigaragambyo ya politiki, ubushyamirane hagati y’amashyaka, igitutu mpuzamahanga, kudindira kw’amatora cyangwa kuyashyira mu mpaka, ndetse no guhungabana k’umutekano mu gihugu.
Ku rwego rw’akarere, ikibazo cya Congo gikurikiranwa hafi cyane kuko ari igihugu gifite uburemere mu mutekano wa Afurika yo hagati.
Congo yaba iri gusubira mu mateka yayo ya politiki?
Amateka ya Congo agaragaza ko ibibazo byinshi bya politiki byakunze gutangirira ku mpaka zishingiye ku butegetsi n’Itegeko Nshinga. Ni yo mpamvu hari impungenge ko igihugu gishobora kongera kwinjira mu mwuka mubi wa politiki niba impande zitandukanye zitabashije kumvikana.
Icyakora, hari abizera ko ibiganiro bya politiki n’igitutu cy’abaturage bishobora gutuma impinduka zose zizakorwa mu mucyo kandi hadateje umutekano muke.
Mu gihe impaka zikomeje gukaza umurego, amaso y’Abanyekongo n’akarere ka Afurika yose akomeje kwerekezwa i Kinshasa, aho hazafatirwa icyerekezo gishobora kugira uruhare rukomeye ku hazaza ha demokarasi ya Congo.
