Amakimbirane hagati ya Amerika, Isiraheli na Irani ni urusobe rw’amateka maremare y’ubufatanye, ubushyamirane, n’amakimbirane yagiye ahindura isura y’akarere k’Uburasirazuba bwo Hagati.
Kugira ngo umuntu asobanukirwe neza impamvu z’ubu bushyamirane buhoraho, ni ngombwa kureba kure mu mateka, agasobanukirwa inyungu za buri gihugu, ndetse n’uruhare rw’abakinnyi batandukanye mu karere.
I. Amerika na Irani: Kuva ku Nshuti kugeza ku Banzi
Imikoranire hagati ya Amerika na Irani yatangiye mu kinyejana cya 19, ubwo Irani yari izwi nka Qajar Persia. Mu ntangiriro, imikoranire yari myiza, Amerika ikaba yarashyigikiraga Irani mu kwigobotora ingoyi z’ibihugu by’ibihangange byo mu Burayi. Icyakora, ibintu byatangiye guhinduka cyane mu kinyejana cya 20, cyane cyane nyuma y’Intambara ya Kabiri y’Isi Yose.
A. Ihirikwa ry’ubutegetsi ryo mu 1953 n’Uruhare rwa Amerika
Umuzi w’ubushyamirane bwa none hagati ya Amerika na Irani ushobora gushakirwa muri kudeta yo mu 1953. Muri icyo gihe, Leta Zunze Ubumwe za Amerika n’Ubwongereza byagize uruhare mu guhirika guverinoma ya Mohammad Mosaddegh, Minisitiri w’Intebe wa Irani wari waratowe mu buryo bwa demokarasi.
Mosaddegh yari yashatse ko ubukungu bwa peteroli buba ubwa Irani gusa, ibintu bitashimishije ibihugu by’iburengerazuba byari bifite inyungu zikomeye muri ako karere.
Kudeta yashyizeho Shah Mohammad Reza Pahlavi, wari inshuti ya Amerika, ariko akaba atarashyigikiwe na benshi mu baturage ba Irani. Ibi byatumye Abanya-Irani benshi batangira kwanga Amerika, bayibona nk’igihugu cyivanga mu bibazo byabo by’imbere mu gihugu.
B. Impinduramatwara ya Irani yo mu 1979
Urukundo rwa Shah Mohammad Reza Pahlavi na Amerika rwarushijeho gutuma Abanya-Irani barushaho kwanga Amerika.
Mu 1979, habaye impinduramatwara ya Irani, yari iyobowe na Ayatollah Ruhollah Khomeini, yashyizeho guverinoma ya Kisilamu. Iyi mpinduramatwara yari ifite imyumvire irwanya Amerika cyane, bayita “Satani Mukuru” (Great Satan).
Nyuma y’iyi mpinduramatwara , habayeho gufata bugwate abakozi ba Ambasade ya Amerika i Tehran mu 1979, ibintu byatumye imikoranire hagati y’ibihugu byombi irushaho kuzamba no gucika burundu.
C. Politiki ya Amerika nyuma y’Impinduramatwara
Kuva icyo gihe, politiki ya Amerika kuri Irani yagiye irangwa n’ibihano bikaze, hagamijwe guhagarika gahunda ya Irani yo gukora intwaro za kirimbuzi, ndetse no gukumira inkunga Irani itanga ku mitwe y’iterabwoba mu karere.
Amerika yagiye ishyira Irani ku rutonde rw’ibihugu bishyigikira iterabwoba, ibintu byatumye Irani irushaho kwishyira hamwe n’ibihugu birwanya Amerika mu karere.
II. Isiraheli na Irani: Kuva ku Nshuti kugeza ku Banzi
Nk’uko imikoranire ya Amerika na Irani yagiye ihinduka, niko n’imikoranire hagati ya Isiraheli na Irani yagiye ihinduka cyane mu mateka.
Mu ntangiriro, ibi bihugu byombi byari inshuti, byafatanyaga mu bya gisirikare n’ubukungu. Isiraheli yari ifite Ambasade i Tehran, kandi ibihugu byombi byakoranye mu buryo bwa gisirikare mu gihe cy’Intambara y’Ubutita.
A. Impinduka nyuma y’impinduramatwara ya Irani
Impinduramatwara ya Irani yo mu 1979 yagize ingaruka zikomeye ku mikoranire ya Isiraheli na Irani. Guverinoma nshya ya Kisilamu muri Irani yafashe umwanzuro wo kurwanya Isiraheli.
Irani yatangiye gushyigikira imitwe irwanya Isiraheli, nka Hezbollah muri Libani na Hamas muri Gaza. Ibi byatumye imikoranire hagati y’ibihugu byombi irushaho kuzamba, kugeza ubwo byabaye abanzi bakomeye.
B. Gahunda ya Kirimbuzi ya Irani n’Umutekano wa Isiraheli
Isiraheli ibona gahunda ya Irani yo gukora intwaro za kirimbuzi nk’ikibazo gikomeye ku mutekano wayo. Isiraheli yagiye igaba ibitero ku bigo bya gisirikare bya Irani muri Siriya ndetse no mu bindi bihugu, igamije kuburizamo ibikorwa bya Irani mu karere. Ibi bitero byagiye bituma umwuka mubi hagati y’ibihugu byombi urushaho gukomera, ndetse bigatuma habaho ubushyamirane buhoraho mu karere.
III. Amerika, Isiraheli na Irani: Urujijo rw’Amakimbirane
Imikoranire hagati ya Amerika, Isiraheli na Irani ni urujijo rw’amakimbirane, aho buri gihugu gifite inyungu zacyo kiba kirengera. Amerika ishyigikira Isiraheli mu buryo bukomeye, ibona Isiraheli nk’umufatanyabikorwa ukomeye mu karere. Ibi bituma Amerika na Isiraheli bakorana mu kurwanya Irani, ibintu bituma Irani irushaho kwishyira hamwe n’ibihugu birwanya Amerika na Isiraheli mu karere.
A. Uruhare rw’Abakinnyi batandukanye
Mu Burasirazuba bwo Hagati, hari abakinnyi batandukanye bagira uruhare mu makimbirane hagati ya Amerika, Isiraheli na Irani. Aba bakinnyi barimo imitwe y’iterabwoba, ibihugu by’ibituranyi, ndetse n’ibihugu by’ibihangange byo hanze y’akarere.
Buri mukinnyi afite inyungu, kandi ibikorwa bya buri mukinnyi bigira ingaruka ku bandi. Urugero, inkunga Irani itanga kuri Hezbollah muri Libani igira ingaruka ku mutekano wa Isiraheli, ndetse no ku mikoranire ya Amerika na Irani.
B. Inyungu zinyuranye
Inyungu zinyuranye hagati ya Amerika, Isiraheli na Irani ni imwe mu mpamvu nyamukuru z’amakimbirane. Amerika irashaka kurinda inyungu zayo z’ubukungu, kurwanya iterabwoba, no gushyigikira Isiraheli.
Isiraheli irashaka kurinda umutekano wayo, ndetse no gukumira gahunda ya Irani yo gukora intwaro za kirimbuzi.
Irani irashaka kwagura imbaraga zayo mu karere, kurwanya ibihano by’ubukungu, no gushyigikira imitwe y’abayisilamu b’Abashiya. Izi nyungu zinyuranye zituma habaho ubushyamirane buhoraho, ndetse bigatuma habaho urujijo mu mikoranire y’ibi bihugu.
IV. Umwanzuro
Amakimbirane hagati ya Amerika, Isiraheli na Irani ni ikibazo kigoye, gifite umuzi mu mateka maremare y’ubufatanye, ubushyamirane, n’amakimbirane. Iki ni ikibazo kigoye, gifite impande nyinshi, kandi gisaba ibiganiro hagati y’impande zose zirebwa n’iki kibazo kugira ngo haboneke igisubizo kirambye.Â


