Urwego rw’Umuvunyi rwasubije ibibazo byabajijwe n’Inteko Ishingamategeko harimo n’iby’imanza zitarangizwa

Sangiza iyi nkuru

Ku butumire bw’Inteko Ishingamategeko, Umutwe w’Abadepite, Komisiyo ya Politiki, Uburinganire n’Ubwuzuzanye bw’Abagabo n’Abagore mu Iterambere ry’Igihugu, kuri uyu wa Gatatu tariki ya 27 Mutarama 2021, Komisiyo yagiranye ikiganiro n’Urwego rw’Umuvunyi ku bibazo byagaragaye muri raporo y’ibikorwa by’Urwego rw’Umuvunyi by’umwaka wa 2019-2020; aho Umuvunyi Mukuru yagize icyo avuga ku bibazo byabajijwe n’Abadepite.

Umuvunyi Mukuru, Nirere Madeleine yabwiye Abadepite bagize Komisiyo ya Politiki, Uburinganire n’Ubwuzuzanye bw’Abagabo n’Abagore mu Iterambere ry’Igihugu, ko hari intambwe nini imaze guterwa n’ubufatanye bw’izindi nzego mu kurwanya ruswa n’akarengane. Abadepite babajije impamvu mu isesengura rya raporo z’Urwego rw’Umuvunyi mu myaka itatu ishize (2017/2018, 2018/2019, 2019/2020) rigaragaza ko mu bibazo byerekeranye no kwimura abaturage ku mpamvu z’inyungu rusange , ’imanza zitarangizwa n’ibibazo by’ubutaka bihora biza ku isonga.

Umuvunyi Mukuru Madamu Nirere Madeleine yabwiye Abadepite ko ibibazo bikigaragara mu kwimura abaturage ku mpamvu z’inyungu rusange bituruka ku kudakora neza inyigo y’imishinga (poor planing) bityo ntihateganywe amafaranga ahagije yo kwishyura ibikorwa biba byangijwe , Inzira ndende bifata kugira ngo umuturage yishyurwe kuva abaruriwe umutungo kugeza yishyuwe, ba Rwiyemezamirimo batoroka batarangije amasoko batsindiye bagasiga bambuye abaturage, yagize ati “Haracyagaragara kandi abaturage bakorera ba Rwiyemezamirimo ntibahabwe amasezeramo y’umurimo , ntibanagire byibura n’ibipande byerekana iminsi baba bskoze cyangwa ikindi cyanditse cyagaragaza ko bakoreye uwo Rwiyemezamirimo, igihe havutse ibibazo ugasanga biragoranye gukurikirana uwo Rwiyemezamirimo cyangwa igihe bigiye mu Nkiko hakabura inyandiko yatangwa nk’ikimenyetso cyanditse .”

Uretse ibyo bibazo hari na none ibirebana n’imanza zitarangizwa aho ngo abahesha b’Inkiko batari ab’Umwuga bataziha ubwihutirwe bukwiye bigatuma zitinda kurangizawa cyangwa kwanga gufata responsabilté. (…). Ikibazo cy’ubutaka nacyo kiri mu byagarutsweho biza muri raporo. Buri mwaka haracyagarara amakimbirane menshi mu Muryango ashingiye ku butaka. Abanyarwanda benshi bashingiye imibereho ku butaka ugasanga imiryango cg abafitanye amasano rimwe na rimwe batumvikana ku micungire y’ubutaka, hakaba kandi ibyuho biri mu itegeko ry’ubutaka bigomba binyuze mu ivugururwa ry’iryo tegeko.

Hari kandi n’ibibazo by’amasosiyete yatsinzwe imanza ariko ntizirangizwe kuko ayo masosiyete yahombye cyangwa akaba atakibaho. Icyakora Urwego rw’Umuvunyi rwasabye inzego kwihutira gukemura ibyo bibazo, iminshinga yo kwimura abantu ku mpamvu z’inyungu rusange ikagenerwa ingengo y’imari mbere yo gutangira.

Yagize ati “ibi bibazo bikigaragara birakwiye ko bikemuka vuba , ubuvugizi burakomeza gukorwa mu Nzego bireba cyane cyane ibyerekeye kwimura abaturage ku mpamvu z’inyungu rusange. Ku byerekeye ibibazo by’ubutaka n’imanza zitarangizwa, amategeko abigenga arimo kunozwa akazasohoka hari ibibazo byinshi akemura.”

Ku birebana no gukumira ruswa, abadepite babajije impamvu hari za clubs zo kurwanya ruswa (Anti-corruption clubs ) zikunze kumvikana mu Mashuri Makuru na za Kaminuza ariko ugasanga ari nke maze basobanuza icyakorwa ngo no mu byiciro by’amashuri byo hasi zihagezwe kandi zikurikiranywe uko bikwiye kandi zitange umusaruro.

Aha Urwego rw’Umuvunyi rugaragaza ko abanyeshuri bo mashuri Yisumbuye yasuwe bo mu Turere cumi na tubiri (12), muri uyu mwaka w’ingengo y’Imari wa 2019-2020, bigishijwe ku bubi bwa ruswa n’uruhare rwabo mu kuyirwanya ndetse banashishikarizwa gushinga za clubs yo kurwanya ruswa. Umuvunyi Mukuru Nirere Madeleine yavuze ko ari byiza ko urubyiruko rutangira gutozwa indangagaciro zo kwanga ruswa hakiri kare ndetse ko ari nangombwa ko mu masomo bigishwa hakwiye kongerwamo ubumenyi ku bijyanye no gukumira ruswa.

Yagize ati kwanga no kutihanganira ruswa bikwiye kuba umuco. Urwego rukaba ruzashyira ingufu mu kwigisha umuturage uruhare rwe mu kurwanya ruswa, kumwigisha uburenganzura n’amategeko amurengera kugira ngo agire uruhare mu kwanga akarengane na ruswa. Yongeye kandi ko “Mu bijyanye no gukumira no kurwanya ruswa, turasanga guhera mu mashuri abanza, mu nteganyanyigisho zabo hakwiye kujyamo inyigisho zijyanye no gukumira no kurwanya ruswa kugira ngo kutayihanganira (Zero Tolerance to Corruption) bibe umuco.”

Depite Rubagumya Furaha Emma, Perezida wa komisiyo ya Politiki, Uburinganire n’Ubwuzuzanye bw’Abagabo n’Abagore mu Iterambere ry’Igihugu mu Nteko Ishinga Amategeko, n’Abadepite baguze Komisiyo bashimye raporo bagejejweho n’Urwego rw’Umuvunyi kandi ko banyuzwe n’ibisobanuro bahawe.

Urwego rw’Umuvunyi rwanasubije ku kibazo kireba abashoferi basabye kurenganurwa kubera ibirarane baberwemo na za Sosiyeti zatsindiye amasoko yo gutwara Abakozi ba Leta mu kazi hirya no hino mu Gihugu. Urwego rw’Umuvunyi ruvuga ko rumaze kubona ari ibibazo bihuriweho n’abantu benshi kandi bishyuza amafaranga menshi rwakoze igenzura muri ayo masosiyeti (RTTA, PTS, GORILLAND SAFARIS Ltd) kuva muri Kamena kugeza muri Nzeri 2019 na SGES/ATT yasabwe imibare y’imyenda iberewemo kuko igenzura ryakozwe yarahagaze. Muri iryo genzura, izo Sosiyeti zagaragarije Urwego rw’Umuvunyi intonde z’Inzego za Leta n’imyenda zizibereyemo ndetse izo Sosiyete zisobanurira Urwego rw’Umuvunyi ko ariyo ntandaro yo kuba nabo batishyura abo bahaye akazi.

Nyuma yo kwegeranya iyi mibare Urwego rw’Umuvunyi rwandikiye Minisiteri y’Ibikorwa Remezo ruyigezaho raporo y’igenzura ikubiyemo n’inama zitandukanye iyo Minisiteri igomba gushyira mu bikorwa hagamijwe kunoza imikorere n’imikoranire n’izo Sosiyete.

Ibi biganiro hagati y’Urwego rw’Umuvunyi na Komisiyo ya Politiki, Uburinganire n’Ubwuzuzanye bw’Abagabo n’Abagore mu Iterambere ry’Igihugu mu Nteko Ishingamategeko byabaye hifashishijwe ikoranabuhanga mu rwego rwo kwirinda ikwirakwira ry’icyorezo cya Koronavirusi.

Soma Izindi Nkuru

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *