Katika sehemu ya kwanza, tuliangazia mizizi ya mzozo kati ya Urusi na Ukraine, tukielezea matukio yaliyopelekea mwaka 2014.
Katika sehemu hii ya pili na ya mwisho, tunachunguza maandalizi ya muda mrefu ya Rais Putin kuelekea vita na mikakati iliyosababisha uvamizi wa mwaka 2022.
Maandalizi ya Kimkakati na Sera ya Nishati
Tangu mwaka 2015, wakati vita vikiendelea katika maeneo ya Donetsk na Luhansk, NATO na Umoja wa Ulaya waliendelea kukuza uhusiano na Kyiv.
Kwa kujibu, Rais Vladimir Putin alianza ujenzi wa bomba jipya la gesi chini ya Bahari Nyeusi kuelekea Uturuki, ili kupeleka gesi Ulaya bila kupitia Ukraine.
Mradi huu uliikosesha Ukraine mapato mengi ya ada za usafirishaji. Rais wa Uturuki Recep Tayyip Erdoğan aliunga mkono mradi huo kwa sababu ya faida za kiuchumi.
Mwaka 2018, Putin alizindua mradi mwingine mkubwa wa Nord Stream 2, uliounganisha Urusi na Ujerumani kupitia Bahari ya Baltiki.
Kansela wa Ujerumani Angela Merkel aliunga mkono mradi huo kwa sababu ya gesi nafuu kwa viwanda vya Ujerumani na fursa ya kuisambaza kwa mataifa mengine ya Ulaya.
Miradi hii, pamoja na ujenzi wa daraja la Crimea, ilikuwa sehemu ya maandalizi ya Putin kwa vita, akiona upanuzi wa NATO kuelekea mashariki kuwa tishio kwa Moscow.
Kuongezeka kwa Mvutano
Tangu mwaka 2003, kulikuwepo makubaliano kati ya Moscow na Kyiv kuhusu matumizi ya Bahari ya Azov, inayopakana na Mariupol na Crimea.
Mwaka 2018, Urusi ilivunja mkataba huo na kuanza kudai ruhusa kwa meli za Ukraine kuingia baharini humo.
Mwaka huo huo, Urusi ilikamata meli tatu za kijeshi za Ukraine zilizojaribu kuingia, na kuzishutumu kwa kuvunja sheria za majini.
Mwaka 2019, Volodymyr Zelensky alichaguliwa kuwa Rais wa Ukraine, akiapa kumaliza vita.
Alionesha nia ya kuzungumza na Putin, hali iliyosaidia Ukraine kurejeshewa meli zake zilizokamatwa.
Lakini, Zelensky aliendelea kusukuma jitihada za kujiunga na NATO – jambo ambalo Putin alilikataa vikali.
Mwaka 2021, Urusi ilikusanya majeshi mpakani na kupeleka vikosi Belarus, ikionya dhidi ya hatua yoyote ya Ukraine kujiunga na NATO.
Uvamizi wa 2022 na Madhara Yake
Mnamo Februari 24, 2022, Putin alitangaza “operesheni ya kijeshi maalum” kwa lengo la “kuondoa Wanazi” nchini Ukraine.
Vikosi vya Urusi viliivamia Ukraine kutoka mashariki (Donetsk na Luhansk), kusini (Kherson), na kaskazini (kupitia Belarus kuelekea Kyiv).
Mpango wa awali ulikuwa ni kuiteka Kyiv haraka, kumkamata au kumuua Rais Zelensky, na kuweka serikali ya Ukraine inayoiunga mkono Urusi.
Vikwazo vya Kimataifa na Athari za Kiuchumi
Mataifa ya Magharibi yaliweka vikwazo vikali dhidi ya mafuta na gesi ya Urusi.
Umoja wa Ulaya, Marekani, Canada, Japan na Korea Kusini walifunga anga zao dhidi ya ndege za Urusi na kuweka vikwazo vya kiuchumi.
Lakini Urusi ilikuwa tayari imejiandaa: ilishaelekeza sehemu kubwa ya nishati yake kwa nchi za Asia kama China, Mongolia na India – hivyo kupunguza athari za vikwazo.
Zelensky aliendelea kuomba kujiunga na NATO, lakini jumuiya hiyo ilikataa ili kuepuka vita vya nyuklia na Urusi.
Ukaliaji wa Maeneo na Migogoro ya Ndani ya Urusi
Urusi kwa sasa inadhibiti maeneo makubwa ya Donetsk, Kherson, Luhansk, Zaporijia, na Crimea iliyotwaliwa mwaka 2014.
Jiji la Bakhmut limekuwa ishara ya mapambano makali, yakionesha nafasi ya kundi la Wagner lililoongozwa na Dmitry Prigozhin.
Prigozhin aliingia kwenye mvutano na Putin kuhusu vifo vingi vya wanajeshi, akajaribu mapinduzi kuelekea Moscow, lakini juhudi zake zilikatishwa ghafla na ndege yake kuanguka kwa njia ya kutatanisha akiwa njiani kwenda St. Petersburg.
Mashambulizi ya Ukraine na Njama za Kisiasa
Mwaka 2024, Ukraine ilianzisha mashambulizi makubwa katika mkoa wa Kursk nchini Urusi ili kuongeza nguvu kabla ya majadiliano ya amani.
Ingawa walishikilia eneo hilo kwa mwaka mmoja, Urusi ililirudisha mapema mwaka 2025.
Rais wa zamani wa Marekani Donald Trump alisema anaweza kumaliza vita haraka endapo atachaguliwa tena, akipendekeza mpango wa amani unaojumuisha:
-
Mikataba ya uchimbaji wa rasilimali za Ukraine
-
Kutambua rasmi Crimea kuwa sehemu ya Urusi
-
Msaada wa ujenzi wa Ukraine wa dola bilioni 500
-
Dhamana kuwa Ukraine haitajiunga na NATO
Vifo vya Binadamu na Athari za Kibinadamu
Wanajeshi wa Urusi waliopotea wanakadiriwa kuwa karibu milioni moja, ikiwa ni pamoja na waliokufa takribani 250,000.
Ukraine imepoteza takriban wanajeshi 46,000 na wengine 300,000 kujeruhiwa.
Kwa mujibu wa Umoja wa Mataifa, zaidi ya watu milioni 10 wamekimbia Ukraine, na kusababisha mgogoro mkubwa wa kibinadamu barani Ulaya.
Majadiliano ya Amani na Mpasuko wa Maoni
Urusi inataka kutambuliwa rasmi kwa udhibiti wake wa Donetsk, Kherson, Luhansk, Zaporijia na Crimea – pamoja na ahadi kwamba Ukraine haitajiunga na NATO.
Ukraine inasisitiza kurejeshewa maeneo yote yaliyotwaliwa na kupata dhamana za kiusalama, ikiwemo uwezekano wa kujiunga na NATO.
Donald Trump anapendekeza suluhisho la kiuchumi na msaada wa ujenzi, lakini tofauti kubwa bado zipo.
Hitimisho
Vita kati ya Urusi na Ukraine, vikiwa na historia tata na mikakati ya kina ya kisiasa, vinaendelea kuathiri usalama wa kikanda na wa dunia kwa ujumla.
Licha ya juhudi za kidiplomasia, suluhisho la kudumu bado halijapatikana, huku kila upande ukikataa kulegeza msimamo.
