PK

Operasiyo Murindi: Uko Abafaransa bisanze mu birindiro bya FPR, Bernard Kouchner agahamagarwa mu biganiro byihutirwa

Sangiza iyi nkuru

Muri Gicurasi 1994, Jenoside yakorewe Abatutsi yari irimo gufata indi ntera. Mu gihe amahanga menshi yari yaratereranye Abatutsi bicwaga, ku Murindi wa Byumba — icyicaro gikuru cya FPR — hari habera umukino ukomeye wa dipolomasi n’iperereza wari ugiye kugira uruhare mu mubano hagati ya FPR n’u Bufaransa.

Nk’uko byanditswe na Jacques Morel mu gitabo cye cy’amapaji arenga 1.500 yise ‘La France au cœur du génocide des Tutsi’, no mu zindi nyandiko ze, muri icyo gihe habaye ikintu cyatunguranye: Bamwe mu Bafaransa bageze mu gace kari kayobowe na FPR bisanga bari mu maboko y’ingabo za RPA, ibintu byahise bihinduka ikibazo cya dipolomasi.

FPR yari ifite amakenga akomeye ku Bufaransa

Muri Gicurasi 1994, FPR yabonaga Ubufaransa nk’umufatanyabikorwa wa hafi wa Leta yashinjwaga kugira uruhare muri Jenoside yakorewe Abatutsi.

Kuva mu 1990, Ubufaransa bwari bwarohereje abasirikare mu Rwanda mu bikorwa bya Noroît, butanga imyitozo n’inkunga ku ngabo za FAR. Mu maso ya FPR, Paris ntiyari umuhuza utabogamye.

Ni muri urwo rwego, buri Munyaburayi cyangwa Umufaransa wageraga hafi y’imirongo ya FPR yafatwaga nk’umuntu wagombaga kubazwa impamvu y’urugendo rwe.

Uko byatangiye

Nk’uko Morel abyandika, itsinda ry’Abafaransa ryageze mu bice byagenzurwaga na FPR mu rwego rw’ibikorwa by’ubutabazi n’ubuhuza.

Icyakora, FPR ntiyifuzaga ko abantu baturukaga i Paris baza nk’aho nta kibazo kiri hagati yayo n’Ubufaransa.

Abo Bafaransa bahise bajyanwa ku Murindi kugira ngo ubuyobozi bukuru bwa FPR bubabaze kandi busobanukirwe neza intego y’urugendo rwabo.

Icyo gihe, ku Murindi ni ho hari icyicaro gikuru cy’urugamba, akaba ari na ho hafatirwaga ibyemezo bikomeye.

FPR yashakaga ibisobanuro

Ku buyobozi bwa FPR, ikibazo nticyari icy’umutekano gusa, ahubwo cyari n’icya politiki.

Abayobozi bayo bibazaga bati: “Ni gute igihugu FPR ishinja gushyigikira ubutegetsi buri gukora Jenoside cyakomeza kwiyerekana nk’umuhuza?”

Icyo kibazo cyari gifite uburemere bukomeye, kuko icyo gihe FPR yari ikomeje gutsinda ku rugamba kandi yari itangiye kubona ko ishobora gufata Kigali.

Bernard Kouchner ahamagarwa mu biganiro bikomeye

Bernard Kouchner yari umwe mu banyapolitiki b’Abafaransa bari bazwi cyane mu bikorwa by’ubutabazi.

Mu rugendo rwe rwo muri Gicurasi 1994, yageragezaga gushaka uburyo bwo gufasha abaturage no kuganira n’impande zombi.

Ariko ageze mu Rwanda yisanga yinjiye mu kibazo kirenze ubutabazi.

Yagombaga kugirana ibiganiro n’ubuyobozi bwa FPR bwashakaga ibisobanuro ku ruhare rw’Ubufaransa.

Nk’uko Morel abivuga, ku Murindi habereye ibiganiro byibanze ku ngingo zirimo abasirikare b’Abafaransa bari bafatiwe ku rugamba i Butare, Jenoside yakorewe Abatutsi yari igikomeje, uruhare rw’Ubufaransa mbere ya Jenoside, uburyo amahanga yananiwe guhagarika ubwicanyi, ndetse n’icyizere FPR yari ifitiye cyangwa idafitiye Paris.

Kuki ibyo biganiro byari bifite uburemere?

Muri icyo gihe, FPR yari hafi gufata Kigali, bivuze ko igihugu cyari kigiye kubona ubuyobozi bushya.

Ku ruhande rw’Ubufaransa, byagaragaraga ko ubutegetsi bwari busanzwe ari umufatanyabikorwa wabwo bwari bugiye gutsindwa.

Na FPR yari izi ko intsinzi yayo yari guhindura ishusho ya politiki n’umutekano mu karere.

Ni yo mpamvu ibiganiro byabereye ku Murindi byari bifite uburemere burenze ubw’ibikorwa by’ubutabazi; byari bifitanye isano n’ejo hazaza h’u Rwanda ndetse n’umubano warwo n’Ubufaransa.

Intangiriro y’ubushyamirane bwakomeje imyaka myinshi

Nubwo Bernard Kouchner yari azwi nk’umuntu ukora ibikorwa by’ubutabazi, ibyo ntibyahise bikuraho amakenga FPR yari ifitiye Ubufaransa.

Nyuma y’ukwezi kumwe gusa, Ubufaransa bwatangije Operation Turquoise.

Iki gikorwa cyakomeje guteza impaka zikomeye. Ku ruhande rumwe, Paris yavugaga ko cyari kigamije kurengera abasivili.

Ku rundi ruhande, abanenga Ubufaransa bavuga ko cyafashije bamwe mu bayobozi n’abasirikare bakekwagaho uruhare muri Jenoside guhungira muri Zaïre.

Inkuru yo ku Murindi ntabwo ari iy’abasirikare bafashwe gusa. Ni inkuru igaragaza uko ibiganiro byabaye hagati ya FPR n’Abafaransa byagize uruhare mu kurekurwa kw’abo basirikare no mu kwirinda ko habaho ubushyamirane bwa gisirikare hagati y’impande zombi.

Ni inkuru kandi yerekana uko, mu minsi ya nyuma ya Jenoside yakorewe Abatutsi, FPR n’Ubufaransa byari bigeze ku rwego rwo kutizerana cyane, ku buryo buri rugendo rw’Umufaransa rwafatwaga nk’ikibazo cya dipolomasi.

Ku Murindi ni ho hagaragariye mu buryo bweruye ko intsinzi ya FPR itari guhindura gusa ubutegetsi bw’i Kigali, ahubwo yari no kugira ingaruka zikomeye ku mubano w’u Rwanda n’Ubufaransa mu myaka yakurikiyeho.

Soma Izindi Nkuru

Leave a Reply