Ibitero by’amagambo by’umusenateri wa Paraguay, Celeste Amarilla, byibasiye rutahizamu w’u Bufaransa Kylian Mbappé, ntibyatunguranye gusa kubera uburemere bw’ayo magambo, ahubwo byanasubije amaso inyuma ku mateka y’ivangura rishingiye ku ruhu muri Paraguay.
Icyo gihugu cyo mu majyepfo ya Amerika, nubwo kitigeze kigaragara cyane mu nkuru z’ivanguramoko nk’ibindi byo kuri uwo mugabane, gifite amateka agaragaza ko ikibazo cy’irondaruhu n’irondakoko cyahoraga gihari, ariko akenshi kitavugwaho cyane.
Igihugu cyubakiye ku myumvire y’uko nta vangura gifite nyamara ryihishe
Paraguay ni kimwe mu bihugu bifite abaturage benshi bakomoka ku ruvange rw’Abanyaburayi n’Abasangwabutaka (mestizo).
Mu myaka myinshi, abayobozi bacyo bagiye bavuga ko kuba abaturage benshi bafite inkomoko ivanze byatumye ivanguramoko ritagira imbaraga.
Ariko abashakashatsi n’imiryango iharanira uburenganzira bwa muntu bavuga ko iyo myumvire yahishe ibibazo nyabyo. Abaturage bafite inkomoko nyafurika, abasangwabutaka n’abimukira bakomeje kuvuga ko bahura n’ivangura mu kazi, mu burezi no mu buzima bwa buri munsi.
Abirabura ni bake, ariko ntibivuze ko nta vangura rihari
Abaturage bakomoka ku Banyafurika muri Paraguay ni bake cyane ugereranyije n’ibindi bihugu byo muri Amerika y’Epfo nka Brazil cyangwa Colombia. Ibyo byatumye ibibazo byabo bidahabwa umwanya mu biganiro bya politiki.
Nyamara, imvugo zipfobya abantu b’uruhu rwirabura cyangwa zibagereranya n’inyamaswa zakomeje kugaragara rimwe na rimwe, cyane cyane ku mbuga nkoranyambaga no muri ruhago.
Hari n’igihe abafana ba bamwe mu makipe ya Paraguay bahanwe n’Impuzamashyirahamwe y’Umupira w’Amaguru muri Amerika y’Epfo (CONMEBOL) kubera ibikorwa bifatwa nk’ivanguramoko.
Kuki itegeko rirwanya ivangura ryatinze?
Kimwe mu bintu bitangaje ni uko Paraguay yamaze imyaka irenga 20 impaka zikomeje ku mushinga w’itegeko rirwanya ivangura.
Imiryango iharanira uburenganzira bwa muntu yakomeje gusaba ko hashyirwaho amategeko ahana ivangura rishingiye ku ruhu, inkomoko, igitsina cyangwa imyemerere, ariko uwo mushinga wakunze gukomwa mu nkokora n’abanyapolitiki n’amatsinda yabagenderaga ku ndangagaciro za gakondo.
Mu 2022 ni bwo hashyizweho amategeko akomeye agamije kurwanya ivangura no guteza imbere uburinganire, nubwo hari abakomeje kuvuga ko ishyirwa mu bikorwa ryayo rikiri intege nke.
Abatavuga rumwe n’ubutegetsi bavuga ko hari indi mishinga ikomeye irwanya ivangura yakomeje gutinda cyangwa igashyirwa ku ruhande imyaka myinshi.
Ikibazo cya Mbappé cyongeye kubyutsa impaka
Nyuma y’uko u Bufaransa busezereye Paraguay mu Gikombe cy’Isi, Senateri Celeste Amarilla yanditse amagambo menshi asebya Mbappé, amwibasira ashingiye ku nkomoko ye n’uruhu rwe.
Ibyo byakuruye uburakari bukomeye ku rwego mpuzamahanga. Mbappé yamushinje gukwirakwiza urwango n’ivanguramoko, Ishyirahamwe ry’Umupira w’Amaguru mu Bufaransa (FFF) ritangaza ko rizakurikiza inzira z’amategeko, naho ubushinjacyaha bw’u Bufaransa butangira iperereza.
Guverinoma ya Paraguay na yo yahise yitandukanya n’ayo magambo, ivuga ko adahagarariye igihugu cyangwa abaturage bacyo.
Ese ikibazo ni umuntu umwe cyangwa ni ikibazo cya sosiyete?
Abasesenguzi benshi bavuga ko amagambo ya Amarilla atagomba gufatwa nk’ikosa ry’umuntu umwe gusa.
Ahubwo agaragaza ko muri Paraguay hakiri ibibazo by’imyumvire ku ivangura, cyane cyane iyo bigeze ku bantu b’uruhu rwirabura cyangwa abafite inkomoko zitandukanye.
Kuba umunyapolitiki wo ku rwego rwa Senateri yarabashije gutangaza amagambo nk’ayo ku mugaragaro byerekana ko hari urugendo rurerure igihugu kigifite mu kurwanya imvugo z’urwango.
Ni yo mpamvu bamwe mu banyapolitiki bo muri Paraguay bahise bongera gusaba ko amategeko arwanya ivangura ashyirwa mu bikorwa mu buryo bukomeye, aho gukomeza kuba amagambo yanditse gusa.
Isomo Paraguay ishobora kuvana muri iki kibazo
Ikibazo cya Mbappé cyahindutse indorerwamo yerekanye ko ivanguramoko ritagarukira mu bibuga by’umupira gusa, ahubwo rishobora no kugera mu nzego za politiki.
Ku gihugu cyari kimaze imyaka kivuga ko kidafite ikibazo gikomeye cy’ivanguramoko, aya makimbirane yabaye ikimenyetso ko amategeko yonyine adahagije.
Guhindura imyumvire y’abaturage, kwigisha uburinganire no guhana abatangaza imvugo z’urwango ni byo bizagena niba Paraguay izashobora koko guca burundu uwo muco umaze imyaka myinshi uhishwe inyuma y’igitekerezo cy’uko “twese turi bamwe.”


