April 20, 1994: Siku ambayo Malkia Rosalie Gicanda aliuawa na wanajeshi, akiwemo Gakwerere

1. Rais Théodor Sindikubwabo na serikali ya wauaji waliendelea kuhamasisha Wahutu kuwaangamiza Watutsi

Tarehe 20 Aprili 1994, Rais wa zamani wa serikali ya wauaji alitembelea wilaya za Ndora na Shyanda huko Gisagara, akiwahamasisha Wahutu kuwaangamiza Watutsi. Siku hiyo, mjini Butare, mkuu wa wilaya Nsabimana, ambaye alikuwa ameteuliwa na Sindikubwabo, alifanya mkutano wa wilaya kwa ajili ya kuandaa utekelezaji wa mauaji katika wilaya ya Butare.

2. Uuaji wa Malkia Rosalie Gicanda mjini Butare

Tarehe 20 Aprili 1994, Malkia Rosalie Gicanda aliuawa kwa amri ya Kapteni Ildephonse Nizeyimana, ambaye alikuwa mkuu wa kituo cha wanajeshi (ESO) cha “Shule ya Wafanyabiashara”. Wakati wa mauaji, Nizeyimana alishirikiana na wanajeshi wengine waliokuwa na jukumu katika mauaji, kama vile Luteni Kanali Muvunyi Tharcisse, wanajeshi kutoka kambi ya kijeshi ya Ngoma chini ya Luteni Ildefonse Hategekimana, gendarmerie chini ya Meja Cyriaque Habyarabatuma, pamoja na Interahamwe.

Kapteni Nizeyimana aliagiza wanajeshi kuuawa kwa Malkia Rosalie Gicanda. Miongoni mwa waliokwenda katika nyumba ya Malkia Rosalie Gicanda, iliyokuwa karibu na ofisi ya wilaya ya Ngoma, walikuwemo Luteni Bizimana aitwaye “Rwatsi”, Luteni Gakwerere, Kaporali Aloys Mazimpaka, na Dkt Kageruka. Walikuta pia watu wengine waliokuwa wakikimbia, kama Jean Damascène Paris, Marie Gasibirege, Aurelie Mukaremera, Callixte Kayigamba na Alphonse Sayidiya. Kulikuwa pia na Uzamukunda Grace. Huyu aliuwawa lakini alinusurika, na alifariki baada ya mauaji ya kimbari kwa sababu za asili. Alikuwa binti wa Jean Damascene Paris na ni yeye alifunua maelezo ya jinsi Malkia Rosalie Gicanda na waliokuwa pamoja naye walivyouawa.

Kapteni Nizeyimana alikutwa na hatia ya mauaji ya kimbari na alihukumiwa kifungo cha miaka 35 gerezani.

Luteni Kanali Muvunyi alikutwa na hatia ya mauaji ya kimbari na alihukumiwa kifungo cha miaka 15 gerezani.

3. Watutsi waliouawa katika kanisa la Mugombwa, Gisagara

Kati ya tarehe 19 na 20 Aprili 1994, katika kanisa la Mugombwa, wilayani Gisagara, Watutsi waliokuwa wakikimbia kutoka wilaya za Muganza na Kibayi, Nyaruhengeri, na wale waliokuwa wakiishi katika kilima cha Nyange karibu na bwawa la Kabogobogo, walikimbilia hapo. Padre mkuu, Titiano PAGOLALO, Mzungu kutoka Italia, alifunga Watutsi kanisani, akaziweka funguo kwa mfanyabiashara mhalifu kutoka wilaya ya Mugombwa aitwaye BYIYINGOMA. Interahamwe na wanajeshi walivunja milango ya kanisa kwa kutumia silaha za moto na mabomu, kisha waliteketeza kanisa kwa kutumia petroli.

Katika parokia ya Mugombwa, takriban Watutsi 26,700 waliuawa. Wakuu wa mauaji katika eneo hili walikuwa NDAYAMBAJE Elie, meya wa wilaya ya Muganza, SINGIRANKABO Viateur, mshauri, RWAKARONKANO, BYIYINGOMA, BIGIRIMANA Petero, msaidizi, MUKUNDIYE Yohani, mkuu wa Interahamwe, KABIRIGI Antoine, HABIYAMBERE Céléstin, MBARUSHIMANA Emmanuel, MUNYANEZA Théobald, na wengine. Pia kulikuwa na kambi ya wakimbizi Wahutu kutoka Burundi katika wilaya ya Saga, ambao walichukua jukumu kubwa katika kuua Watutsi katika Mugombwa.

Wakimbizi hawa wa Burundi walisaidiwa na padre mmoja wa Kibelgiji, Constant Julius GOETSCHALCKX aitwaye Stan, ambaye alikuwa mshirika wa ex-meya NDAYAMBAJE na NYIRAMASUHUKO. Huyu padre alishuhudia mbele ya mahakama ya TPIR mwaka 2008 ili kuwasaidia washitakiwa. Padre Stan alichukua jukumu kuu katika kuwasaidia wauaji katika mauaji ya Watutsi katika kanisa la Mugombwa.

Elie NDAYAMBAJE alihukumiwa kifungo cha miaka 47 gerezani na mahakama ya kimataifa kwa mauaji ya kimbari.

4. Watutsi waliouawa Busekanka, eneo la Nkanka, Rusizi

Busekanka iko kwenye Ziwa Kivu, kwenye njia inayounganisha Nkanka na Nkombo na Jamhuri ya Kidemokrasia ya Congo. Watutsi waliouawa walikuwa wakikimbilia DRC (Zaire wakati huo). Wengine walitolewa kutoka majumbani mwao na kuuawa papo hapo kando ya Ziwa Kivu.

Katika eneo hili, hakukuwa na vizuizi, lakini Interahamwe za eneo la Kangazi zilikuwa zikitoa tahadhari kwa kupiga kelele kila walipoona Watutsi wakikimbia, hivyo kuwafuata na kuwaangamiza.

Katika Busekanka, Watutsi wa kwanza waliuawa kati ya tarehe 20 Aprili na mwishoni mwa Mei 1994. Interahamwe, kwa ukatili mkubwa, walikuwa wakivunja viungo vya wahasiriwa, kisha kuwakatakata na kuwazika kwenye Ziwa Kivu ili kuzama.

Jenerali Ezekiel Gakwerere, ambaye hivi karibuni alikamatwa katika DRC, ni mmoja wa washitakiwa katika mauaji ya Gicanda.

5. Watutsi waliouawa Rutabo, eneo la Kinazi, Ruhango

Shimo kubwa lilichimbwa katika eneo hili, ambalo Watutsi waliotolewa kutoka sehemu mbalimbali walizikwa wakiwa hai au wakiwa wameshauawa. Shimo hili lilichimbwa karibu na shule ya msingi ya Rutabo, chini ya usimamizi wa mwalimu NSABIMANA Jacques, ambaye pia alikuwa rais wa CDR katika wilaya ya Ntongwe, akidai kuwa ilikuwa ni shimo la vyoo.

Watutsi waliouawa kutoka wilaya za Ntongwe, Mugina, Bugesera, na maeneo mengine walichukuliwa kwa nguvu, kuuawa, kisha miili yao kutupwa kwenye shimo hili na mifupa ya waathirika wengine kutoka maeneo tofauti. Shimo hili linaitwa CND, ambapo mabaki ya waathirika yalizikwa na familia zao kutoka jeshi la APR (Jeshi la Ukombozi la Rwanda).

Wajibu wa mauaji katika eneo hili ni pamoja na meya wa wilaya ya Ntongwe, KAGABO Charles, na rais wa CDR, NSABIMANA Jacques, pamoja na washirika wengine.

6. Watutsi waliouawa katika kanisa la Nyumba, wilaya ya Gishamvu

Katika wilaya ya Gishamvu, kuna kanisa katoliki la Nyumba, seminari ya Nyakibanda, na wilaya ya Gishamvu, ambayo pia ilizalisha Jean Kambanda, waziri mkuu wa zamani wa serikali ya wauaji. Watutsi waliokuwa wakikimbia kutoka wilaya za Kigembe, Runyinya, Nyakizu, Rwamiko, Mubuga na Gishamvu walikuwa wakiuawa kwa risasi na wanajeshi waliokuwa wamesimama kwenye kilima cha Nyakibanda, ambapo kati ya watu 25,000 na 30,000 waliuawa.

Chanzo: MINUBUMWE