Serikali ya Uingereza imepunguza misaada ya maendeleo iliyokuwa ikitoa kwa nchi wanachama wa Jumuiya ya Madola (Commonwealth), zikiwemo Rwanda. Upunguzaji huo utaendelea kuongezeka katika kila mwaka wa fedha hadi mwaka 2028-2029, ambapo uamuzi mwingine kuhusu suala hilo utachukuliwa.
Katika kipindi ambacho bajeti ya jumla ya Uingereza kwa ajili ya misaada ya maendeleo kwa nchi za nje imepunguzwa kwa kiasi kikubwa, nchi wanachama wa Commonwealth ni miongoni mwa zilizoathirika zaidi. Hayo yamebainishwa na uchambuzi wa takwimu za misaada iliyotolewa katika miaka iliyopita na inayotarajiwa kutolewa katika miaka ijayo.
Misaada ambayo Uingereza ilikuwa ikitoa kwa nchi za Commonwealth ambazo zilikuwa na programu za ushirikiano wa moja kwa moja kati ya nchi hizo (bilateral aid) itapungua kutoka pauni milioni 546 katika mwaka wa fedha wa 2024-2025 hadi pauni milioni 131 mwaka 2028-2029. Kati ya fedha hizo, Nigeria itapokea pauni milioni 68, huku pauni milioni 63 zikibaki kwa ajili ya nchi nyingine.
Kwa upande wa Rwanda, misaada ambayo Uingereza ilikuwa ikiipatia itapungua kutoka karibu pauni milioni 30 mwaka 2024-2025 hadi pauni milioni tano mwaka 2028-2029.
Kwa mujibu wa taarifa zilizopatikana na BWIZA kwenye tovuti ya Bunge la Uingereza, kuhusu Rwanda, nchi hiyo imeeleza kuwa: “Uingereza itabadilisha mfumo wa ushirikiano wake na nchi hiyo, kwa kuuelekeza katika kubadilishana utaalamu wa kiufundi na uwekezaji. Ushirikiano huo utajikita zaidi katika maeneo muhimu yakiwemo ufadhili wa kukabiliana na mabadiliko ya tabianchi, kukuza uchumi shirikishi na kuendeleza rasilimali watu. Hatua hiyo pia itasaidia kuimarisha na kuendeleza uhusiano mpana kati ya Uingereza na nchi hiyo, ambayo ni mfano wa maendeleo kwa nchi nyingine katika ukanda huu.”
Kadiri miaka inavyopita, misaada ambayo Rwanda inapokea kutoka Uingereza itaendelea kupungua. Kwa mujibu wa takwimu za Serikali ya Uingereza zilizotangazwa Julai 2026, misaada ya moja kwa moja inayotolewa kwa Rwanda kupitia programu za ushirikiano wa nchi hizo mbili itapungua kwa asilimia 83.
Hivi ndivyo itakavyokuwa:
- Katika mwaka wa fedha wa 2025-2026, misaada ilikuwa pauni milioni 28.
- Mwaka wa 2026-2027, itakuwa pauni milioni 12.
- Mwaka wa 2027-2028, itakuwa pauni milioni 6.6.
- Katika mwaka wa fedha wa 2028-2029, itakuwa pauni milioni tano.
Taarifa hizi zimewekwa wazi wakati ambapo Mfalme Charles III anashiriki mkutano wa wakuu wa nchi na serikali wanachama wa Commonwealth (CHOGM), unaofanyika wiki hii nchini Antigua. Katika mkutano huo, Mfalme alisema ni muhimu kutambua mateso makubwa na dhuluma zilizosababishwa na utumwa. Hata hivyo, Serikali ya Burnham ilifanya jitihada kuhakikisha kuwa mjadala kuhusu fidia kwa watu waliotokana na jamii zilizofanywa watumwa haujumuishwi katika ajenda ya mkutano huo.
Serikali ya Uingereza imekuwa ikipunguza misaada kwa nchi ambazo zimepiga hatua kubwa za maendeleo kwa kasi na sasa zimeainishwa kuwa na uchumi wa kipato cha kati, zikiwemo India na Antigua.
Hata hivyo, upunguzaji wa misaada kwa nchi nyingine wanachama wa Commonwealth ni mkubwa zaidi, ukiathiri pia nchi nyingi ambazo bado ni miongoni mwa maskini zaidi duniani na zinazokabiliwa na mzigo mkubwa wa madeni.
Kwa mfano, Sierra Leone, mojawapo ya nchi zilizo katika kundi la nchi zilizoendelea kwa kiwango cha chini zaidi duniani, itapunguziwa misaada kutoka karibu pauni milioni 30 mwaka 2024-2025 hadi pauni milioni tano mwaka 2028-2029. Uingereza na Sierra Leone zitashirikiana kuongoza mazungumzo yatakayolenga kuweka mikakati ya kukabiliana na athari za mabadiliko ya tabianchi katika mkutano wa kimataifa wa COP31 utakaofanyika nchini Uturuki wiki ijayo.
Misaada kwa Tanzania pia itapunguzwa kwa kiasi kikubwa, kutoka pauni milioni 60 mwaka 2025-2026 hadi pauni milioni tano mwaka 2028-2029. Kwa upande mwingine, kitengo kinachosimamia maendeleo katika eneo la Karibiani (Caribbean Development Team) kitapunguziwa bajeti kutoka zaidi ya pauni milioni 98 mwaka 2025-2026 hadi pauni milioni 45 mwaka 2026-2027.
Nigeria itaendelea kuwa miongoni mwa nchi za Commonwealth zinazopokea misaada mikubwa kutoka Uingereza. Inatarajiwa kupokea pauni milioni 68 mwaka 2028-2029, ikilinganishwa na pauni milioni 137 itakazopokea mwaka huu.
Wataalamu wameiambia The Guardian kuwa ufadhili wa shughuli za uhifadhi wa mazingira pia umeathirika kwa kiasi kikubwa.
Hii inatokana na ukweli kwamba nchi nyingi wanachama wa Commonwealth hazijapunguziwa tu misaada ya maendeleo, bali pia zimeondolewa katika orodha ya nchi zinazostahili kuomba ufadhili kupitia mpango wa Darwin Initiative, unaolenga kusaidia shughuli za uhifadhi wa mazingira na bioanuwai.
Takribani nchi 26 wanachama wa Commonwealth zimezuiwa kupata fedha kupitia mpango wa Darwin Initiative, ambao umekuwa ukitekelezwa kwa muda mrefu na kutoa takribani pauni milioni 40 kila mwaka.
Adrian Gahan, mwakilishi wa shirika lisilo la kiserikali la Campaign for Nature nchini Uingereza, alisema: “Misaada ya Uingereza kwa nchi wanachama wa Commonwealth imepungua kwa kiwango kikubwa katika miaka ya hivi karibuni, huku kukiwa na matarajio ya kupunguzwa zaidi. Baadhi ya nchi zenye utajiri mkubwa wa bioanuwai duniani, nyingi zikiwa pia zinakabiliwa na umaskini mkubwa, zinakabiliwa na upunguzaji mkubwa wa misaada. Kwa mfano, kitengo cha Uingereza kinachosimamia maendeleo katika eneo la Karibiani kinatarajiwa kupunguziwa zaidi ya nusu ya bajeti yake kati ya mwaka huu na ujao.”
Pia alibainisha tofauti kati ya msimamo wa Serikali ya Uingereza katika mkutano wa CHOGM na ziara ya Mfalme Charles III katika eneo la Karibiani.
Gahan alisema: “Wiki hii, Mfalme alishiriki uzinduzi wa mpango mpya wa Commonwealth wa uhifadhi wa mazingira, ambao ni juhudi kubwa mpya za kulinda mazingira katika nchi wanachama wa jumuiya hiyo. Hata hivyo, Serikali ya Uingereza imeshindwa kutoa mchango wa kifedha kwa mpango huo.”
Jean McLean, afisa mkuu wa masuala ya ushawishi katika shirika la Oxfam GB, alisema: “Serikali ya Uingereza imeshindwa kutimiza wajibu wake ipasavyo kuhusu bajeti ya misaada ya maendeleo, wakati ambapo migogoro, majanga ya kibinadamu, njaa na athari za mabadiliko ya tabianchi vinaongeza mahitaji ya msaada duniani kufikia viwango vya juu ambavyo havijawahi kushuhudiwa.
“Upunguzaji huu wa misaada hautaonekana zaidi katika makao ya Serikali ya Uingereza mjini Westminster, bali utaathiri familia zinazokabiliwa na njaa kali, watoto wanaonyimwa huduma za afya na elimu, pamoja na jamii zinazojitahidi kuishi licha ya athari za migogoro na majanga yanayosababishwa na mabadiliko ya tabianchi.”
Msemaji wa Ofisi ya Mambo ya Nje, Jumuiya ya Madola na Maendeleo ya Uingereza (FCDO) alisema: “Uingereza itaendelea kuwekeza katika shughuli za maendeleo katika eneo la Karibiani, kwa kuzingatia namna eneo hilo lilivyo katika hatari kubwa ya kukumbwa na athari za mabadiliko ya tabianchi na misukosuko ya kiuchumi, pamoja na umuhimu wake wa kimkakati kwa Uingereza. Kwa kuwa bajeti ya misaada imepungua, tunaelekeza nguvu zetu katika miradi michache yenye matokeo makubwa zaidi.”
Aliendelea kusema: “FCDO itaendelea kutumia takribani theluthi moja ya bajeti yake yote ya misaada ya maendeleo katika nchi za Afrika Kusini mwa Jangwa la Sahara, kiwango kinachokaribiana na kile cha miaka ya hivi karibuni. Hii inajumuisha zaidi ya pauni bilioni moja kwa mwaka zinazotolewa na Uingereza kupitia mashirika ya kimataifa kwa ajili ya misaada rasmi ya maendeleo (ODA). Fedha hizo zinajumuisha pia mchango ulioongezwa wa Uingereza katika Shirika la Kimataifa la Maendeleo (IDA) la Benki ya Dunia, ambalo hufanya takribani theluthi mbili ya shughuli zake barani Afrika.”