Cyril_Ramaphosa_South_African_Presidential_Plenary-on-Science_Technology_and_Innovation

Ramaphosa yicujije ihohoterwa rikorerwa Abanyafurika muri Afurika y’Epfo: Ese ni intangiriro z’impinduka, cyangwa ni amagambo asanzwe?

Sangiza iyi nkuru

Perezida wa Afurika y’Epfo, Cyril Ramaphosa, yongeye kwamagana ibikorwa by’urugomo byibasira abanyamahanga bakomoka mu bindi bihugu bya Afurika, agaragaza ko abyicuza ndetse ashimangira ko bidahagarariye indangagaciro z’igihugu ayoboye.

Mu ijambo yavugiye imbere y’Inteko Ishinga Amategeko Nyafurika (Pan-African Parliament), Ramaphosa yavuze ko Afurika y’Epfo idashobora guhangana yonyine n’ikibazo cy’abimukira, asaba ibihugu byose bya Afurika gukorera hamwe mu gukemura impamvu zituma abaturage bava mu bihugu byabo.

Ariko nubwo amagambo ye yakiriwe neza n’abashyigikiye ubumwe bwa Afurika, hari abibaza niba koko ashobora guhindura amateka y’ibikorwa bya xenophobia ( byibasira abanyamahanga)bimaze imyaka bigaruka muri icyo gihugu.

Igihugu gifite amateka akomeye ya xenophobia

Kuva mu 2008, Afurika y’Epfo yagiye irangwa n’ibitero byibasira abanyamahanga. Mu bihe bitandukanye, abantu benshi barishwe, abandi barakomereka, amaduka aratwikwa cyangwa arasahurwa.

Abenshi mu bagizweho ingaruka ni abaturage bakomoka muri Zimbabwe, Mozambique, Nigeria, Ethiopia, Somalia, Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo n’ibindi bihugu bya Afurika.

Nubwo leta yakomeje kwamagana ibyo bikorwa, abaturage benshi bo mu bindi bihugu bavuga ko batigeze bumva bafite umutekano uhamye.

Kuki ibi bibazo bidashira?

Abasesenguzi bagaragaza ko ikibazo kirenze urwango rw’abanyamahanga.

Afurika y’Epfo ihanganye n’ubushomeri buri hejuru cyane, ubusumbane bukabije hagati y’abakire n’abakene ndetse n’izamuka ry’ibiciro by’ubuzima.

Mu bihe nk’ibi, bamwe mu banyapolitiki cyangwa amatsinda y’igitutu bashinja abanyamahanga gufata akazi, gukora ubucuruzi bwari gukorwa n’abaturage cyangwa kongera ibyaha.

Nubwo ibimenyetso byinshi biterekana ko ari bo nyirabayazana w’ibibazo by’ubukungu, iyo mvugo ikomeza gukurura amarangamutima ya bamwe mu baturage.

Kuki Ramaphosa yahisemo kuvugira imbere ya Afurika yose?

Kuvugira imbere y’Inteko Ishinga Amategeko Nyafurika bifite uburemere bwa dipolomasi.

Ni ubutumwa bwo kwereka ibindi bihugu ko Afurika y’Epfo itifuza ko ibikorwa by’urugomo byangiza umubano wayo n’umugabane.

Ni no kwemera ko ikibazo cy’abimukira kidakemurwa n’igihugu kimwe, ahubwo gisaba ubufatanye mu guteza imbere ubukungu, guhanga imirimo no gushimangira amahoro mu bihugu abaturage baturukamo.

Ese gusaba imbabazi birahagije?

Iki ni cyo kibazo gikomeye.

Mu myaka ishize, abayobozi ba Afurika y’Epfo bagiye bavuga amagambo asa n’aya, ariko ibitero bikongera kubaho nyuma y’igihe gito.

Ibyo bituma hari abavuga ko icyo abaturage b’ibindi bihugu bategereje atari amagambo, ahubwo ari ingamba zifatika zirimo guhana abakora urugomo, kurinda abanyamahanga no gukuraho imvugo zibiba urwango.

Isomo kuri Afurika

Iri jambo rya Ramaphosa ryibutsa ko ubumwe bwa Afurika budashobora gushingira ku masezerano ya politiki gusa.

Niba umuturage wa Afurika adashobora gutura cyangwa gukora mu kindi gihugu cya Afurika adatinya kwibasirwa, intego yo kubaka umugabane ufite urujya n’uruza rwisanzuye n’isoko rusange izakomeza guhura n’imbogamizi.

Ramaphosa yohereje ubutumwa bwo kwicuza no guhamagarira ubufatanye. Ariko amateka agaragaza ko icyizere kizagarurwa n’ibikorwa bifatika kurusha amagambo.
Mu mezi n’imyaka iri imbere, ni bwo hazagaragara niba iri jambo rizaba intangiriro y’impinduka cyangwa riziyongera ku yandi menshi yavuze ariko urugomo rugakomeza.

Soma Izindi Nkuru

Leave a Reply