Bwiza
ads

U Rwanda ruribaza impamvu rudahabwa 'archives' za ICTR

Amakuru•
Fred Rugira
By Fred Rugira
•Kuwa Kane, 22 Ukwakira 2026 saa 12:57
Iminota 4 yo gusoma
U Rwanda ruribaza impamvu rudahabwa 'archives' za ICTR

Ambasaderi Ngoga Martin

U Rwanda rwasabye Umuryango w’Abibumbye (LONI) gukomeza gahunda yo kwimurira i Kigali ububiko bw’inyandiko z’Urukiko Mpuzamahanga Mpanabyaha rwashyiriweho u Rwanda (ICTR), ruvuga ko nta mbogamizi zisigaye zijyanye n’ikoranabuhanga cyangwa imari zagombye gukomeza gutinza iki gikorwa.

Mu kiganiro cy’Inteko Rusange ya LONI ku mikorere y’urwo rukiko, cyabaye ku wa Kabiri, tariki ya 21 Ukwakira, Ambasaderi Martin Ngoga, uhagarariye u Rwanda muri LONI, yavuze ko u Rwanda rwashoye imari mu bikorwa remezo byo kubika inyandiko, rukaba rwarateje imbere ubumenyi mu kuzishyira mu buryo bw’ikoranabuhanga no kuzirinda kwangirika, ndetse rugashyiraho ingamba z’amategeko n’umutekano zo kwakira izo nyandiko mu gihe zizaba zigikomeje kugenzurwa na LONI.

Yagize ati: “Twizera ko ibibazo by’ingenzi bijyanye n’ubushobozi, uburyo igikorwa gishobora gushyirwa mu bikorwa n’inkunga y’amafaranga byamaze gukemurwa. Igisigaye ni ugufata icyemezo.”

Amb. Ngoga yagaragaje ko u Rwanda rwiteguye kwishyura ikiguzi cyose kijyanye no kwimura izo nyandiko, kuzirinda kwangirika, kuzishyira mu buryo bw’ikoranabuhanga no kuzicunga, bityo ibihugu bigize LONI ntibizongere gusabwa gutanga indi nkunga y’amafaranga.

Izo nyandiko zirimo ubuhamya bw’abarokotse Jenoside n’abandi batangabuhamya, ibimenyetso byatanzwe mu manza n’imyanzuro y’inkiko bijyanye na Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994. Kugeza ubu zibitse i Arusha muri Tanzania, zicungwa n’Urwego Mpuzamahanga rw’Inshingano zisigaye z’Inkiko Mpanabyaha (IRMCT).

Hashize imyaka u Rwanda rusaba ko izo nyandiko zimurirwa i Kigali, ruvuga ko igihugu Jenoside yakorewemo ari cyo kibereye kurusha ibindi kuzirinda no kubika amateka y’ubutabera ayerekeyeho.

Ngoga yagize ati: “Umwanya wacu kuri iki kibazo usobanutse kandi ntiwahindutse: ububiko bw’inyandiko za ICTR bukwiye kubikwa mu Rwanda.”

Yashimangiye ko u Rwanda rudashaka kwigarurira izo nyandiko ngo zive mu mutungo wa LONI, ahubwo ko rushaka kuzakira no kuzibika mu buryo bwubahiriza ububasha bw’amategeko bw’uwo muryango kandi bugatuma abazemerewe bazikoresha bakomeza kuzigeraho.

Yagize ati: “Twemera byimazeyo ko izi nyandiko ari umutungo w’Umuryango w’Abibumbye kandi ko zigomba gukomeza kuba umutungo wawo.”

Yakomeje agira ati: “Icyo dusaba ni ukuzibika mu buryo bwubahiriza ububasha bw’amategeko bw’Umuryango w’Abibumbye, amahame y’umwuga agenga ibikwa ry’inyandiko, ibanga, kurinda abatangabuhamya no gutuma abazemerewe ku rwego mpuzamahanga bazigeraho.”

Ngoga yavuze ko icyemezo cy’aho izo nyandiko zizabikwa kigomba gushingira ku kamaro kazo mu mateka no ku buryo abaturage amateka yazo areba bashobora kuzigeraho.

Yagize ati: “Bityo, aho izo nyandiko zizahoraho hagomba kugenwa hadashingiwe gusa ku korohereza imirimo y’ubuyobozi, ahubwo hanitawe ku kamaro kazo mu mateka, uburyo zigerwaho n’uko zegereye abantu ubuzima n’amateka byabo agaragaramo.”

Iki cyifuzo cyongeye gutangwa mu gihe Akanama ka LONI gashinzwe Umutekano kari kuganira ku cyemezo gifite ingaruka ku hazaza ha IRMCT, imirimo isigaye igomba gukora n’uburyo umurage wayo uzabungwabungwa.

Ngoga yavuze ko ibyemezo bigomba gufatwa bitagomba kugarukira gusa ku micungire y’ubuyobozi n’ingengo y’imari, aburira ko gusoza imirimo y’urwo rwego bitagomba kubangamira inyungu z’abahohotewe n’abarokotse Jenoside.

Yagize ati: “Ibyemezo biri gusuzumwa rero ntibirebana gusa n’ubuyobozi cyangwa ingengo y’imari. Birebana n’inshingano zizakomeza kubaho nyuma y’uko urwego rurangije imirimo yarwo.”

Yasabye Akanama ka LONI gashinzwe Umutekano kuzirikana ibitekerezo by’u Rwanda n’abarokotse Jenoside mu gihe gafata ibyemezo, avuga ko ibihugu birebwa n’ingaruka zabyo mu buryo butaziguye bishobora kuba bidafite ababahagarariye muri ako kanama.

Ngoga yagize ati: “Ibihugu birebwa n’iki kibazo mu buryo butaziguye bishobora kuba bidahagarariwe mu bagize Akanama gashinzwe Umutekano igihe ibi byemezo bizafatwa. Ariko kuba bidahagarariwe muri ako kanama ntibigomba na rimwe gusobanura ko ibitekerezo byabyo bitazitabwaho mu byemezo bifatwa.”

Yavuze ko ku barokotse Jenoside n’imiryango yabo, kwimurira izo nyandiko mu Rwanda byaba birenze kwimura impapuro gusa, kuko byegereza igice cy’ingenzi cy’amateka yabo aho batuye, aho ubuhamya n’imibabaro byabo byanditswe, ndetse no ku nzibutso zubakiwe guha icyubahiro abishwe.

Yagize ati: “Ku barokotse Jenoside n’imiryango yabo, kuzana izo nyandiko mu Rwanda byaba birenze kwimura inyandiko. Byegereza igice cy’ingenzi cy’amateka yabo aho abaturage batuye, aho ubuhamya n’imibabaro byabo byanditswe, ndetse no ku nzibutso twubakiye guha icyubahiro abahitanywe na Jenoside.”

u Rwanda rushimangira ko izo nyandiko zifite akamaro mu kwibuka, mu burezi, mu bushakashatsi no mu gukurikirana ibyaha mu nkiko mu gihe kizaza. Ngoga kandi yaburiye ko guhakana no kugoreka amateka ya Jenoside bikomeje kubabaza abarokotse no kubangamira inzira y’ubwiyunge.

Yasabye ko inyandiko z’ubutabera zikomeza kugerwaho ku mpamvu zemewe n’amategeko, zirimo ubutabera, uburezi n’ubushakashatsi, hubahirizwa ingamba zo kurinda amakuru y’ibanga n’umutekano w’abatangabuhamya.

Fred Rugira

Inkuru yanditswe na: Fred Rugira

Umunyamakuru wa BWIZA.COM wanditse inkuru 4,448.