Byinshi wamenya kuri Dr. Munyemana ugiye gukurikiranwa n’inkiko z’u Bufaransa

Sangiza iyi nkuru

Komisiyo y’Igihugu yo Kurwanya Jenoside (CNLG) itangaza ko yishimiye icyemezo Ubutabera bw’Ubufaransa bwafashe  cyo kugeza umunyarwanda, Dr Munyemana Sosthène, ushinjwa icyaha cya jenoside, imbere y’Umucamanza.

Mu itangazo ryashyizwe hanze na CNLG, rikanashyirwaho umukono n’umunyamabanga Nshingwabikorwa wayo, Bizimana Jean Damascene , ivuga ko Dr Munyemana Sosthène wahawe akazina k’akabyiniriro k’Umubazi wa Tumba “le boucher de Tumba” yagize uruhare rukomeye muri Jenoside yakorewe Abatutsi mu Murenge wa Tumba (Huye) no mu yahoze ari perefegitura ya Butare muri rusange.

Dr Munyemana Sosthene ni muntu ki ?

Munyemana yavutse tariki ya 9/10/1955, avukira i Mbare, Komini Musambira muri Gitarama. Ababyeyi be ni Kangabo Balthazar, Nyirahabimana Charlote. Amaze kurangiza amasomo muri Kaminuza i Butare yagiye gukomereza amashuri muri kaminuza ya Bordeaux II mu Bufaransa mu bijyanye na gynécologie.

Yaragarutse akora mu bitaro bya Kaminuza ari nako atanga amasomo muri Kaminuza y’Urwanda Ishami ry’Ubuvuzi. Igihe cya Jenoside yakorewe Abatutsi yari atuye muri Selire ya Gitwa i Tumba. Yashakanye na Muhongayire Fébronie babyaranye abana 3.

Muri Jenoside, umugore we ntiyari mu Rwanda, yari mu Bufaransa. Munyemana we avuga ko yari muri konji guhera 29/3 kugera 9/5/1994, ibi bikaba byaramuhaye umwanya uhagije wo gukora Jenoside.

Nyuma yaje kugera mu gihugu cy’ubufaransa, ariho atuye kugeza ubu.

-Ikirego cyatanzwe muri 1995 na “Collectif Girondin pour la Rwanda” hamwe na “International Federation for Human Rights” (FIDH), inkiko zigisuzuma muri 2001.

-U Rwanda rwatanze impapuro zimufata, ashyirwa ku rutonde rwa Interpol guhera muri 2006;

– Yatse sitati y’ubuhunzi barabumwima muri 2008;

– Tariki ya  16/1/2011 hemejwe ko akurikiranwa ku cyaha cya Jenoside (mis en examen pour genocide), bamwaka passeport, ategekwa kwitaba no gusinya kuri “gendarmerie” buri gihe;

-Muri 2010 Urwanda rwasabye ko yoherezwa mu Rwanda Ubufaransa buranga

Uko jenoside yakozwe i Tumba n’uruhare rwa Dr munyemana

Jenoside itangiye tariki ya 7/4/1994, Butare yakomeje kugira agahenge, ibi ariko ntibyabuzaga ko mu giturage inzu zitwikwa, amatungo akaribwa mu makomini ya Gishamvu, Nyakizu, Maraba na Runyinya, hakaba n’ubusahuzi. Uwari Prefet, Jean Baptiste Habyarimana yarakomakomye, kugeza igihe bamukuriyeho tariki ya 19/4/1994.

Yasimbuwe n’uwitwa Nsabimana Sylvain, wafatanije na Colonel Tharcisse Muvunyi mu gukora Jenoside muri Butare, bombi bakaba barahamijwe Jenoside n’urukiko mpuzamahanga, mpanabyaha rwashyiriweho u Rwanda.

Jenoside muri Butare yari ishyigikiwe n’abanyepolitiki bakuru b’intagondwa bakomoka i Butare barimo:

Sindikubwabo Theodore, Kambanda Jean, Pauline Nyiramasuhuko,  Nsabumukunzi Straston wari minisitiri w’ubuhinzi, Callixte Kalimanzira wari Umuyobozi mukuru muri Minisiteri y’Ubutegetsi bw’Igihugu n’abandi.

Munyemana yashishikarije abaturage kwica Abatutsi mu mujyi wa butare

Tariki ya 17/4 Conseiller Francois Bwanakeye yahamagaje inama yagombaga guhuza abaturage b’I Tumbango biga ku mutekano.

Hemejwe ko hajyaho za bariyeri, hajyaho n’amarondo. Icyo gihe muri secteur Mubumbano amazu yarashyaga. Munyemana we siko yabyumvaga. Yahise avuga ijambo rikarishye ashishikariza abantu kwica Abatutsi. Ku ruhande rwe hari abitwa Joseph Hitimana alias Ruganzu, wari chef wa service y’ubuhinzi muri Komini Ngoma, wakomakaga i Gitarama akaba na Perezida wa MDR Power; Simeon Remera, wari assistant medical mu bitaro bya Kabutare akaba na perezida wa CDR i Butare; Madame Simeon Remera wari infirmiere I Rango,na Thierry perezida wa CDR I Tumba, na Francois Bwanakeye conseiller akaba n’umucuruzi.

Mu ijambo rye Munyemana yavuze ibi bikurikira: “umwanzi aturimo, nshumbikiye Abahutu 15 bavuye i Kigembe baje bahunga inkotanyi zinjiriye i Burundi”.

Bukeye bwaho abaturage bagumye mu rugo. Uwo munsi Kanyabashi wayoboraga Komini Ngoma yaciye mu mugi wa Butare avuga ko abaturage bagomba kuguma iwabo mu buryo bwo kugira ngo badahunga bityo bizorohe kubica.

Imwe mu Miryango Y’abatutsi Yicishijwe na Munyemana

Ababonye Munyemana Sosthene muri Jenoside bemeza ko yambaraga amashara akitwaza icumu, nyuma aza kwitwaza imbunda. Yari afite urufunguzo rw’ibiro bya Segiteri Tumba aho yafungiraga Abatutsi mbere yo kubica.

Ababanje kwicwa ni abantu bafatwaga nk’abantu bize, abacuruzi, noneho n’abandi muri rusange.

Abishwe ku ikubitiro ni abo mu umuryango wa Francois Karaganwa, wari umutunzi. Hamwe n’abandi barimo Emmanuel Twagirayezu, Gerard Simpunga (Mambo), Kabiri, umuryango wa Nyamushi, n’abandi bajugunywe mu rwobo ruri inyuma y’ibiro bya Segiteri Tumba.

Umunsi bicwa Munyemana yari yitwaje icyuma cya “fer à  beton” yacoceshaga abantu.

Tariki ya 22 Mata Munyemana n’abandi bicanyi barimo abitwa ba Gasana (ABEF), Gatabazi (Faculté d’agronomie), Remera, Kabiri na Walter batangiye guhiga inzu ku yindi z’Abatutsi; ababibonye bemeza ko Munyemana yari afashe umupanga, hamwe n’abandi bicanyi. Uwahise yicwa yitwa Aloys Kamongi.

Ubwo nibwo bagiye no guhiga uwitwa Laurent Keberanya (Somali) wari washoboye guhungira mu ishyamba rya Mukura bamusanzeyo baramuhiga baramwica. Abishwe na Munyemana ni benshi kandi yabishe nabi.

Munyemana Sosthene: Ingabo n’umujyana wa Jean Kambanda

Munyemana yari inshuti ya Kambanda wari Minisitiri w’Intebe, mu gihe cya Jenoside iyo yazaga i Butare Kambanda yararaga iwe. Niwe washyiraga amabwiriza yo kwica abatusti mu bikorwa.

Ibi byatangiye MDR imaze gucikamo ibice 2, Kambanda atakaje umwanya we nka Perezida wa MDR muri Butare, ahanganye na Agathe Uwiringiyimana. Munyemana yari ku isonga ry’abatezaga umwuka mubi muri Butare icyo gihe.

Imyaka 24 ishize Munyemana yidegembya mu Gihugu cy’u Bufaransa

Munyemana yahamijwe Jenoside akatirwa burundu y’umwihariko adahari ku byaha yakoreye i Tumba n’i Ngoma.

Guhera muri 1994 Munyemana ntiyigeze aburanishwa kandi bizwi neza ko ibyaha akurikiranweho bikomeye, ko n’ibimenyetso bihari. Inkiko z’Ubufaransa ntizahaye agaciro icyemezo cy’inkiko gacaca cyamuhamije icyaha cya Jenoside.

Ahubwo yigaragaje nk’umwere, arega mu nkiko zo mu Bufaransa abagerageje kuvuga uruhare rwe muri Jenoside.

Mu kwezi kwa mbere 2010 yareze ishyirahmwe CAURI ryo mu mugi wa Bordeaux mu Bufaransa ryaborwaga na Nyakwigendera Gilles DUROU ryamaganaga ko yakomezaga kuvura kandi yarahamijwe icyaha cya Jenoside. Urukiko rwanzuye tariki ya 8/11/2011 ko atsinze, ariko rumwima indishyi z’akababaro yari yatse.

Kuva mu kwezi kwa cumi 1994 Munyemana yahawe akazi na Universite ya Bordeaux II aho yari yarize ari naho umugore we yakoraga nk’umuntu ushinzwe gukurikirana ikibazo cya SIDA mu Rwanda.

Amakuru yakomeje kugera ku baturage b’aho yari atuye ndetse no muri iyo kaminuza yakoragamo. Tariki ya 13/7/1995 umuyobozi w’ishami yakoreragamo CLAUDE RAYANAUT yamusabye guhagarika akazi kugeza igihe urukiko ruzafata umwanzuro.

Munyemana yaramwandikiye asubiza avugako abamurega ari ibikoresho bya FPR:

–      Avuga ko ibyo yakoze yabikoze mu mucyo, ko igihe cya Jenoside yari afite ikiruhuko cy’iminsi 45;

–      Ko nyuma y’ikiruhuko yakoze ibyumweru 3, kandi ko yirukanaga abasore batumaga kuneka niba nta batutsi bihishe mu bitaro;

–      Ko yakijije Abatutsi i Tumba, ko igihe yahavuye tariki ya 17/6 abantu bose bari bazima.

Gukingira Ikibaba Munyemana

Dr Gaetan GILGUY umuganga i Bordeaux wigeze kumara mu Rwanda imyaka 2, na Denys DECOURCHELLE, wari ushinzwe ubushakashatsi muri faculte ya Ethnologie Bordeaux II bemezaga rubanda ko Munyemana ari umwere, n’ubwo batari mu Rwanda muri Jenoside.

Uhagarariye Munyemana mu rukiko ari nawe wari uhagarariye Padiri Wenceslas Munyeshyaka yemeza ko ngo abo bombi icyo bazira ngo ari uko bari bashyigikiye politiki itari iy’abahezanguni, ngo bakaba n’uyu munsi bakangurira abantu kwiyunga. Ibi binyoma byambaye ubusa ariko abantu barabitahuye, ntibigihabwa agaciro, uretse mu bakomeje gutsimbarara ku ngengabitekerezo ya Jenoside.

CNLG ikaba yishimiye icyemezo cyo kugeza Munyemana imbere y’umucamanza kugira ngo aryozwe icyaha cya Jenoside, abo yahekuye babone ubutabera.

CNLG irasaba ko Munyemana Sosthene yashyikirizwa ubucamanza mu gihe cya vuba kugira ngo abo yiciye bahabwe ubutabera.

CNLG ishimiye abantu bose bakomeje kugira uruhare muri iki gikorwa cy’ubutabera no guhesha agaciro abishwe muri Jenoside yakorewe Abatutsi.

 

Soma Izindi Nkuru

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *