Iyicwa ry’Abagogwe nka kimwe mu bikorwa by’itegurwa n’igeragezwa rya Jenoside muri Ruhengeri

Sangiza iyi nkuru

Ubushakashatsi bwakozwe na Komisiyo y’Igihugu yo Kurwanya Jenoside (CNLG) ku mateka ya Jenoside yakorewe Abatutsi mu yahoze ari Perefegitura ya Ruhengeri bugaragaza ko mu mwaka wa 1991 na 1992 hishwe Abatutsi b’Abagogwe muri perefegitura ya Ruhengeri nka kimwe mu bikorwa byari bigamije gutegura Jenoside nyirizina yo mu 1994.

Nk’uko bigaragazwa n’ubu bushakashatsi,inyandiko ya Minisitiri w’ubutegetsi bw’Igihugu n’Amajyambere ya Komini Faustin Munyazesa yanditse ku itariki 6 Nyakanga 1991 muri Perefegitura ya Gisenyi na Ruhengeri igaragaza ko hishwe abagogwe 286 muri Perefegitura ya Ruhengeri na 86 muri Perefegitura ya Gisenyi, ikanatanga amazina y’abishwe, Serire bari batuyemo, Segiteri na Komini zabo.

Mu yahoze ari Perefegitura ya Ruhengeri Abagogwe bishwe muri Komini Butaro, Kigombe, Nkumba, Kidaho, Kinigi na Nkuli: Komini Butaro hishwe 24; abapfakaye 14, imfubyi 44; Kigombe hishwe 17, uwapfakaye ni umwe, imfubyi 46 . Muri Komine Nkumba abishwe ni 15, abapfakaye ni 10, imfubyi 40 naho muri Komine  Kidaho hishwe 20, abapfakaye ni 27, imfubyi 97 . Muri Kinigi abishwe ni 20, abapfakaye ni 18, imfubyi ni 59.

Mu ibaruwa ya Minisitiri Munyazesa no 770/04.09.01 yo kuwa 15 Ugushyingo 1991, avuga ko muri Perefegitura ya Ruhengeri hishwe Abatutsi 117  barimo abagabo 103 n’abagore 14.  Abasigiwe ubumuga akaba ari 101, barimo abagabo 62, abagore 22 n’abana 17.  Abapfakaye ni 86 barimo abagabo 10 n’abagore 76. Imfubyi zapfushije ababyeyi bombi ni icyenda, izapfushije umubyeyi umwe ni 292, n’abanyeshuri 70.

Mu mwaka wa 1992, abanyamategeko babiri b’Ababiligi, Me Eric Gillet na André Jadoul bari boherejwe n’ishyirahamwe rirengera uburenganzira bwa Muntu ryo mu Bubiligi ryakoreye iperereza mu Rwanda mu matariki ya 9-17 Mutarama na 2-5 Gashyantare 1992. 
Mu bushakashatsi bwabo bakoranye n’amashyirahamwe yo mu Rwanda nka ADL (Association Rwandaise pour la défense des droits de la personne et des libertés publiques) na Kanyarwanda.

 Muri raporo yabo basohoye muri Gicurasi 1992, bagaragaje ko mu Rwanda hariho akarengane gakomeye kakorerwaga Abatutsi nko kwirukanwa mu mirimo, gufungirwa ubusa kandi mu buryo bubi, bamwe bagapfira muri gereza, kwica Abatutsi cyane cyane muri Perefegitura ya Gisenyi na Ruhengeri nyuma y’ifatwa ry’umujyi wa Ruhengeri n’ingabo zahoze ari za FPR mu ijoro ryo kuya 22 Mutarama 1991.

Nk’uko iyo raporo ibigaragaza, mu minsi yakurikiye ifatwa ry’umujyi wa Ruhengeri, abategetsi bakoze lisiti z’Abatutsi muri Komini zitandukanye, hakurikiraho kohereza ingabo zo kubica. Benshi barishwe, abashoboye kurokoka bahungira muri Zayire.

 Aho ubwicanyi bwakaze cyane nk’uko bigaragazwa n’iyo raporo ni muri Komini Kinigi na Mukingo mu yahoze ari Perefegitura ya Ruhengeri na Komini Mutura mu yahoze ari Perefegitura ya Gisenyi.

Soma Izindi Nkuru

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *