Mu gihe uburasirazuba bwa Congo bukomeje kuba indiri y’intambara hagati ya Leta ya Kinshasa n’umutwe wa M23, hari izina rimwe rikomeje kuvugisha amahanga menshi kurusha ahandi: Rubaya.
Aka gace k’ibirombe bya coltan kari muri Kivu y’Amajyaruguru, kahindutse ihuriro ry’inyungu za Amerika, Congo, AFC/M23, akarere, u Burayi ndetse n’Ubushinwa mu rugamba rw’umutungo kamere wifuzwa cyane ku isi.
Raporo zitandukanye, zirimo iza Reuters, zagaragaje ko Leta ya Congo yashyize Rubaya ku rutonde rw’imitungo y’agaciro yifuza gushyira mu masezerano y’ubufatanye n’Amerika mu rwego rw’ubucukuzi bw’amabuye y’agaciro.
Icyakora, icyo kirombe kiri mu maboko ya AFC/M23 kuva mu 2024.
Rubaya ni iki ku isi?
Rubaya ni kimwe mu birombe bikize cyane kuri coltan ku isi.
Coltan ni ibuye rivamo tantalum, icyuma cy’agaciro gakomeye gikoreshwa mu gukora telefone zigezweho, mudasobwa, drones, misile, ibikoresho by’ubwenge bw’ubukorano (AI), ibice by’indege, ibikoresho bya gisirikare ndetse na semiconductors, utwuma twifashishwa mu ikoranabuhanga rihambaye.
Raporo zitandukanye zigaragaza ko Rubaya yonyine itanga hafi 15% bya coltan ikoreshwa ku isi. Hari n’aho bavuga ko ifite toni ibihumbi byinshi bya coltan irimo tantalum iri hagati ya 20% na 40%, ibintu bituma iba imwe mu mishinga y’ubucukuzi ifite agaciro gakomeye ku rwego mpuzamahanga.
Kuki Amerika iyifuza cyane?
Mu myaka irenga 15 ishize, Ubushinwa bwigaruriye igice kinini cy’ishoramari mu bucukuzi bw’amabuye y’agaciro muri Congo, cyane cyane cobalt, lithium na coltan.
Amerika ibona ko ibi bishobora kuyitera ikibazo gikomeye mu rwego rw’ikoranabuhanga n’igisirikare mu myaka iri imbere.
Intambara y’ubukungu hagati ya Amerika n’Ubushinwa
Washington ubu iri gushyira imbaraga mu cyo yise “critical minerals security”, bivuze gushaka uburyo bwo kubona amabuye y’agaciro y’ingenzi idashingira cyane ku Bushinwa.
Rubaya rero ni kimwe mu bice Amerika ibona nk’iby’ingenzi kugira ngo yubake inganda zayo za ‘semiconductors’, irinde ikibazo cyo kubura tantalum ndetse ihangane na Beijing mu rugamba rw’ikoranabuhanga.
Reuters yatangaje ko ibigo by’Abanyamerika byatangiye kugaragaza inyungu zikomeye muri Rubaya ndetse no mu yindi mishinga y’ubucukuzi muri Congo.
Rubaya iri hagati y’intambara ya M23 na Kinshasa
Ikindi gituma Rubaya iba ikibazo gikomeye ni uko igenzurwa na M23 kuva mu 2024.
Kinshasa hamwe n’imiryango mpuzamahanga itavuga rumwe na M23 ivuga ko umutungo uva muri Rubaya uri mu nkingi zikomeye zituma uwo mutwe ubona amafaranga.
Ibi bituma Kinshasa ibona Rubaya nk’isoko rikomeye ry’imbaraga za M23.
Ku rundi ruhande, Amerika ibona ko ikibazo cy’umutekano muri ako gace gifitanye isano n’inyungu z’ubukungu, mu gihe M23 yo ibona ko kugenzura Rubaya biyihesha ijambo rikomeye mu biganiro bya politiki.
Congo iri gukoresha Rubaya nk’intwaro ya dipolomasi
Kinshasa iri gukoresha Rubaya mu rwego rwo gukurura inyungu za Amerika mu kibazo cy’umutekano wo mu burasirazuba bwa Congo.
Iyo Congo iha amahirwe abashoramari b’Abanyamerika ku birombe bikomeye nka Rubaya, Washington irushaho kugira inyungu mu mutekano wa Congo. Ibi bishobora gutuma Congo ibona inkunga mu bya dipolomasi, ubutasi cyangwa ubundi bufasha butandukanye.
Ni yo mpamvu bamwe babona Rubaya nk’ikarita ikomeye Kinshasa iri gukoresha mu gushaka ubufasha bwa Amerika.
M23 ihagaze he?
AFC/M23 yagaragaje ko Kinshasa idakwiye kugurisha cyangwa gutanga umutungo itagenzura.
Uyu mutwe kandi uvuga ko intego yawo atari amabuye y’agaciro gusa, ahubwo ko ugamije gukemura ibibazo uvuga ko bimaze igihe muri Congo.
Iyo usesenguye uko ibintu bihagaze, ubona ko mu mboni za AFC/M23, kuba Kinshasa iri gushaka gukorana na Amerika kuri Rubaya bishobora kuba uburyo bwo gushaka ubufasha bwa Washington kugira ngo isubirane ako gace mu buryo bwa gisirikare cyangwa bwa dipolomasi.
Rubaya yahindutse intambara y’isi
Uyu munsi, Rubaya ntikiri ikibazo cya Congo gusa. Yahindutse ihuriro ry’inyungu z’ibihugu bikomeye ku isi, ikarita ya M23 ku meza y’ibiganiro, intwaro ya dipolomasi ya Kinshasa ndetse n’umutungo w’ingenzi ku ikoranabuhanga ry’ejo hazaza.
Mu gihe ibiganiro bya politiki bikomeje, Rubaya ishobora kuzaba kimwe mu bizagena uko uburasirazuba bwa Congo buzaba bumeze mu myaka iri imbere, haba mu rwego rw’umutekano, politiki cyangwa ubukungu.
