Rais wa Uganda, Yoweri Kaguta Museveni, amesema kwamba chanzo cha mizozo ya mashariki mwa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo (DRC) ni siasa za kikabila zilizosukumwa na wageni, tangu enzi za utawala wa Juvénal Habyarimana wa Rwanda na Mobutu Sese Seko wa Zaire.
Museveni alizungumza kuhusu suala hilo Jumatano, Machi 28, wakati wa mkutano wa 12 wa ngazi ya juu wa Mfumo wa Uangalizi wa Kikanda juu ya amani, usalama na ushirikiano kuhusu DRC, uliofanyika Entebbe katika ofisi zake.
Mkutano huo ulihudhuriwa na Waziri wa Mambo ya Nje wa DRC, Thérèse Kayikwamba Wagner.
Wagner na nchi yake kwa muda mrefu wamekuwa wakilaumu Rwanda kwa kusaidia waasi wa M23, wakidai kuwa hiyo ndiyo sababu kuu ya mzozo wa usalama ambao umedumu kwa zaidi ya miongo mitatu nchini mwao.
Hata hivyo, tofauti na madai ya Kinshasa, Museveni aliwalaumu Mobutu na Habyarimana kwa kuendeleza siasa za ubaguzi wa kikabila zilizoasisiwa na wakoloni Wabelgiji, na kusema ndizo chanzo cha mgogoro huo.
Alisema: “Tunajua matatizo haya na tunaweza kuyatatua. Tunawafahamu watu wa nchi hizi zote: Rwanda, Burundi, mashariki mwa Kongo, Tanzania na Kenya. Hawa ni watu wetu. Kwangu mimi, haya ni matatizo rahisi kutatua. Si magumu.”
Museveni alieleza kuwa kutokutatuliwa kwa migogoro ya eneo la Maziwa Makuu kunasababishwa na mambo matatu: fikra, itikadi na mbinu za kutatua matatizo hayo.
Alikumbusha kwamba zaidi ya miaka 30 iliyopita, baada ya majeshi ya Mobutu na Habyarimana kushindwa na RPA na kukimbilia Goma, Mobutu aliombwa mara nyingi kuwavua silaha lakini alikataa.
“Majeshi ya Mobutu na Habyarimana yalishindwa Rwanda na kukimbilia Goma. Tulimsihi Mobutu awavue silaha. Alikataa kwa sababu aliamini makundi ya waasi wa ndani hayakuwa hatari, na sisi majirani hatukuhesabika. Walikuwa wakishauriwa na wageni waliokuwa wakiwasaidia yeye na Habyarimana,” alisema.
Museveni alionyesha mshangao wake kwa uamuzi wa Mobutu: “Kwa nini Mobutu alikataa kusikia? Tulikuwepo na tungeweza kumsaidia.”
Majeshi yale aliyokataa kuwavua silaha baadaye yaliunda kundi la waasi la FDLR, ambalo linachukuliwa kama chanzo kikuu cha kutokuwepo kwa usalama katika eneo la Maziwa Makuu, na pia yalichochea Vita ya Kwanza ya Kongo iliyomwondoa Mobutu madarakani mwaka 1997.
Museveni alisisitiza kuwa ili amani ipatikane katika eneo la Maziwa Makuu, kila mtu anayehusika katika juhudi za kuleta amani lazima ashiriki, na pia mataifa ya kigeni yaache kuingilia sana masuala ya ndani ya eneo hilo.
