Abayobozi bo muri Afurika bagiye bahagarara bagashaka kurangiza imigambi yo gukomeza gukoloniza ibihugu byabo kw’ibihugu byahoze bibikoloniza ngo byagiye bibaviramo kwicwa. Aho urutonde rwashyizwe ahagaragara rw’abishwe n’u Bufaransa hagaragaraho na Habyarimana Juvenal wayoboye u Rwanda.
Igihugu cy’u Bufaransa ngo kikaba kitararebeye izuba umuperezida wese washakaga kubangamira imigambi yacyo, aho ngo cyagiye gishuka cyangwa kigafatanya n’ibindi bihugu by’ibihangange mu kwica abakuru b’ibihugu muri Afurika babonaga nk’ikibazo.
Inzego eshatu z’ubutasi z’u Bufaransa; SDECE (Service de Documentation Extérieure et de Contre-Espionnage), DGSE (direction générale de la Sécurité extérieure) na DST (Direction de la Surveillance du Territoire ) ni zimwe mu zagiye zikoreshwa mu mirimo y’umwanda yagiye ishyira mu bikorwa ihirika ry’ubutegeteis n’ubwicanyi bitandukanye.
Ibyaha byinshi u Bufaransa bwagiye bukora muri Afurika byagerwagaho binyuze mu gutanga amakuru y’ibinyoma agamije kuyobya rubanda, kugenzura abakuru b’ibihugu babaga ari nk’ibikoresho (puppet presidents) no muri poropaganda za gisirikare.
U Bufaransa ngo bwakoze ibishoboka kugirango ibihugu bwakolonije bigume mu kwaha kwabwo. Ibi bikaba bisobanura ikoreshwa ry’ifaranga ry’iri CFA ryasizwe n’abakoloni bivugwa ko rikomeje kubuza ibihugu rikoreshwamo kugera ku bwigenge mu by’ubukungu.
Abaperezida nka Thomas Sankara banze gukomeza gukorera mu kwaha kw’u Bufaransa barishwe kandi u Bufaransa bubigizemo uruhare rukomeye. Urubuga Africanexponent dukesha iyi nkuru rukaba rugaragaza urutonde rw’abakuru b’ibihugu byo muri Afurika, barimo Habyarimana Juvenal wayoboye u Rwanda, bishwe n’u Bufaransa.
Reba hano hasi urutonde rw’abaperezida u Bufaransa bushinjwa uruhare mu mfu zabo
Mu 1963: Hishwe Perezida Sylvanus Olympio wa Togo
Mu 1966: Hishwe John-Aguiyi Ironsi wa Nigeria
Mu 1969 hishwe Abdirachid Ali Shermake wa Somalia
Mu 1972: Abeid Amani Karume wa Zanzibar
Mu 1975: Richard Ratsimandrava wa Madagascar
Mu 1975: Francois Ngarta Tombalbaye wa Tchad
Mu 1976: Murtala Ramat Mohammed wa Nigeria
Mu 1977: Marien Ngouabi wa Congo Brazzaville
Mu 1977: Teferi Bante wa Ethiopia
Mu 1981: Anouar El-Sadate wa Misiri
Mu 1981: William Richard Tolbert wa Liberia
Mu 1987: Thomas Sankara wa Burkina Faso
Mu 1989: Ahmed Abdallah wa Comores
Mu 1989: Samuel Kanyon Doe wa Liberia
Mu 1992: Mohammed Boudiaf wa Algeria
Mu 1993: Melchior Ndadaye w’u Burundi
Mu 1994: Cyprien Ntaryamira w’u Burundi
Mu 1994: Juvenal Habyarimana w’u Rwanda
Mu 1999: Ibrahim Barre Mainassara wa Niger
Mu 2001: Laurent Desire Kabila wa Repubulika iharanira Demokarasi ya Congo
Mu 2009: Joao Bernardo Vieira wa Guinea Bissau
Mu 2011: Muammar Khadafi wa Libya


