Bibiliya ni igitabo cyera gikomeye mu myizerere ya Gikristo, kirimo inkuru z’irema, amateka y’Abisirayeli, ubuzima bwa Yesu Kristo n’inyigisho zerekeye Imana. Nubwo gikomeza gusomwa no kwigwaho n’abantu benshi ku isi, hari ibibazo bimwe na bimwe bikomeje kwibazwa kubera ko Bibiliya itabitangaho ibisobanuro birambuye.
Muri ibyo bibazo harimo aho Isanduku y’Isezerano yaba iri, inkomoko y’ikibi, ubuzima bwa Yesu mbere yo gutangira umurimo we wo kubwiriza n’aho ubusitani bwa Edeni bwari buri.
Bimwe muri ibyo bibazo bifite ibisobanuro bitangwa n’amadini n’abashakashatsi, ariko ntibihuriza ku gisubizo kimwe. Dore ibibazo bitanu bikomeye bikomeje gukurura amatsiko y’abasomyi ba Bibiliya.
1. Inkuge ya Nowa yaba iri he?
Mu gitabo cy’Itangiriro, igice cya 6 kugeza ku cya 8, Bibiliya ivuga inkuru ya Nowa n’inkuge yakoreshejwe mu gihe cy’Umwuzure. Mu Itangiriro 8:4, havuga ko inkuge yahagaze ku misozi ya Ararati.
Mu myaka myinshi ishize, abantu bagiye bavuga ko babonye ibimenyetso bishobora kuba ibisigazwa by’iyo nkuge mu gace k’imisozi ya Ararati muri Turukiya. Icyakora, nta bimenyetso byemejwe n’ubushakashatsi bwigenga biragaragaza ko ibisigazwa byabonetse ari iby’inkuge ya Nowa.
Ibi bituma hakomeza kwibazwa aho iyo nkuge yaba iri, niba yarabayeho nk’uko inkuru ya Bibiliya ibivuga, n’icyaba cyarayibayeho nyuma y’ibinyejana byinshi.
2. Yesu yakoze iki hagati y’imyaka 12 na 30?
Amavanjiri atanga amakuru make ku buzima bwa Yesu Kristo akiri muto. Muri Luka 2:41-52, Bibiliya ivuga uko Yesu afite imyaka 12 yajyanye n’ababyeyi be i Yerusalemu, aho yasigaye mu rusengero aganira n’abigisha.
Nyuma y’iyo nkuru, Amavanjiri ntasobanura byinshi ku buzima bwe kugeza igihe yatangiriye umurimo wo kubwiriza, afite hafi imyaka 30, nk’uko bivugwa muri Luka 3:23.
Hari ibitekerezo bivuga ko Yesu yakomeje kubaho i Nazareti, agakorana n’umuryango we, mu gihe ibindi bivuga ko ashobora kuba yaragiye kwiga ahandi. Icyakora, nta bimenyetso bifatika byemeza ibyo bitekerezo.
Bityo, ubuzima bwa Yesu muri iyo myaka bukomeje kuba kimwe mu bice bitavugwaho byinshi mu nkuru zo muri Bibiliya.
3. Inkomoko y’ikibi ni iyihe?
Mu Itangiriro igice cya gatatu, Bibiliya ivuga uko Adamu na Eva batumviye Imana nyuma yo gushukwa n’inzoka. Mu nyigisho nyinshi za Gikristo, iyi nkuru ifitanye isano n’inkomoko y’icyaha n’ikibi mu bantu.
Ariko hari ikibazo gikomeye gikomeza kwibazwa: niba Imana ari nziza kandi ifite ubushobozi bwose, kuki yemeye ko ikibi kibaho, abantu bakababara, bagakorerwa akarengane ndetse bagapfa?
Amadini atandukanye atanga ibisobanuro bitandukanye. Hari ashimangira uburenganzira abantu bafite bwo guhitamo, mu gihe andi yibanda ku ngaruka z’icyaha no ku isezerano ry’uko Imana izavanaho ikibi mu gihe kizaza.
Nubwo Bibiliya ivuga ku cyaha, imibabaro n’ibyiringiro by’igihe kizaza, ntisobanura mu buryo burambuye impamvu buri kintu kibi kibaho cyangwa impamvu abantu bamwe bahura n’imibabaro ikomeye kurusha abandi.
4. Byagendekeye bite Isanduku y’Isezerano?
Isanduku y’Isezerano yari ikintu cyera cyane mu mateka y’Abisirayeli. Mu Kuva 25, Bibiliya ivuga amabwiriza Imana yahaye Mose yo kuyikora, mu gihe Kuva 40:20 havuga ko yashyizwemo ibisate by’amategeko.
Icyakora, nyuma y’ibihe by’ubwami bwa Isirayeli na Yuda, aho iyo sanduku yagiye ntihamenyekanye neza.
Hari ibitekerezo bivuga ko ishobora kuba yarahishwe hafi ya Yerusalemu cyangwa ikaba yarasenyutse igihe Abanyababuloni bigaruriraga uwo mujyi. Abandi bahuza iyo sanduku n’umujyi wa Aksum muri Etiyopiya, aho umuco w’aho uvuga ko ibitswe.
Icyakora, nta kimenyetso cyemejwe n’ubushakashatsi bwigenga kigaragaza aho Isanduku y’Isezerano ivugwa muri Bibiliya iri. Ibyo bituma ikomeza kuba kimwe mu bintu by’amayobera bikurura amatsiko y’abashakashatsi n’abemera.
5. Ubusitani bwa Edeni bwari buri he?
Mu Itangiriro 2:8-14, Bibiliya ivuga ko Imana yateye ubusitani muri Edeni, igashyiramo Adamu. Iyo nkuru ivuga kandi inzuzi enye: Pishoni, Gihoni, Hidekeli na Efurate.
Efurate na Hidekeli, izwi kandi nka Tigre, ni inzuzi zifitanye isano n’akarere ka Mesopotamiya, mu bice birimo Iraki n’ibihugu biyikikije muri iki gihe. Ibyo byatumye bamwe mu basomyi batekereza ko ubusitani bwa Edeni bushobora kuba bwari muri ako karere.
Icyakora, aho inzuzi za Pishoni na Gihoni zari ziri ntihamenyekanye neza, kandi nta bimenyetso byemejwe n’ubushakashatsi bw’amateka cyangwa ubucukuzi bw’ibyataburuwe mu matongo byerekana aho Edeni yari iri.
Abantu bamwe bafata inkuru ya Edeni nk’iy’ahantu habayeho koko, mu gihe abandi bayisobanura mu buryo bw’ikigereranyo. Kugeza ubu, aho ubwo busitani bwari buri ntiharamenyekana neza.
Ibi bibazo bitanu bigaragaza ko hari ibintu Bibiliya ivugaho mu buryo burambuye, ibindi ikabivugaho muri make, hakaba n’ibindi idatanga ibisobanuro bihagije kugira ngo abantu bose babyumve kimwe.